THẬT NỰC CƯỜI KHI CHO RẰNG TRÍ THỨC MỚI MANG TRONG MÌNH SỨ MỆNH LỊCH SỬ

Có quan điểm cho rằng: Thời đại ngày nay khi cách mạng khoa học - công nghệ phát triển, tầng lớp trí thức ngày càng có vai trò quan trọng trong xã hội, nên địa vị lịch sử đã trao vào tay họ?

Đặt tầng lớp trí thức vào vị trí lãnh đạo xã hội là sai lầm cả về lý luận và thực tiễn.

Bởi vì:

+ Trí thức chỉ là tầng lớp xã hội đặc biệt, không thuần nhất, không đại diện cho một phương thức sản xuất nào, không có hệ tư tưởng riêng và chịu ảnh hưởng của hệ tư tưởng của giai cấp tư sản (ngả nghiêng, dao động).

+ Trí thức không có lợi ích đối kháng trực tiếp với giai cấp tư sản, cũng là người làm thuê bị bóc lột nhưng được giai cấp tư sản đào tạo, sử dụng và lợi dụng.

+ Thực tế, trí thức chưa bao giờ lãnh đạo một cuộc cách mạng (ở Việt Nam cũng như thế giới).

+ Song chúng ta cũng không thể phủ nhận họ là lực lượng quan trọng có vai trò to lớn nhất là trong xây dựng chủ nghĩa xã hội.

+ Cho nên, nếu đặt họ vào vị trí lãnh đạo xã hội thì sai cả về lý luận và thực tiễn.

Thật nực cười khi cứ rêu rao mãi luận điệu cũ rích: Thời đại ngày nay, cách mạng khoa học - công nghệ phát triển, tầng lớp trí thức ngày càng có vai trò quan trọng trong xã hội, nên địa vị lịch sử đã trao vào tay họ./.

SỰ PHÁT TRIỂN CỦA CÁCH MẠNG KHOA HỌC – CÔNG NGHỆ HIỆN ĐẠI ĐỐI VỚI ĐẢNG CẦM QUYỀN HIỆN NAY

Lịch sử phát triển của xã hội loài người cho thấy, sự phát triển của khoa học công nghệ là động lực chủ yếu thúc đẩy sự phát triển của xã hội. Ngày nay, dưới sự tác động trực tiếp của cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư, công nghệ thông tin đã phát triển mạnh mẽ, thúc đẩy xã hội loài người bước vào một kỷ nguyên, còn gọi là “xã hội thông tin”, mà mức độ cao hơn của nó là “thời đại dữ liệu lớn”. Xã hội thông tin và “thời đại dữ liệu lớn” ảnh hưởng và tác động sâu sắc đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội từ chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội, xóa nhòa khoảng cách về không gian, thời gian, mở rộng phạm vi giao lưu, tương tác của con người. “Thời đại dữ liệu lớn” là mức độ phát triển cao của xã hội thông tin. “Dữ liệu lớn” vừa có thuộc tính kỹ thuật, vừa có thuộc tính xã hội. Về thuộc tính kỹ thuật, “dữ liệu lớn” có nghĩa là dung lượng thông tin lớn, được tạo ra và đòi hỏi xử lý với tốc độ rất nhanh.

SỰ PHÁT TRIỂN KHOA HỌC, CÔNG NGHỆ KHÔNG LÀM THAY ĐỔI VAI TRÒ CỦA NGƯỜI GIÁO VIÊN

Ngày nay, những ứng dụng khoa học công nghệ vào quá trình dạy học ngày càng nhiều, các phương tiện kỹ thuật dạy học ngày càng phát triển hiện đại... nhưng chỉ có tác dụng giảm nhẹ sức lao động, tăng thêm năng lực dạy học, giáo dục của giáo viên chứ hoàn toàn không thể thay thế vai trò của họ. Điều đó có thể lý giải rằng giáo viên không chỉ dạy tri thức khoa học,dạy kỹ năng, kỹ xảo; phát triển trí tuệ  học sinh mà còn truyền bá cho họ thế giới quan khoa học, lý tưởng, niềm tin đúng đắn, khơi dậy và bồi dưỡng cho họ những phẩm chất đạo đức tốt đẹp, năng lực sáng tạo của một người công dân. Giáo viên phải giáo dục học sinh về tâm hồn, về đạo lý,công lý...phải thông qua “dạy chữ” mà “dạy người”.Giáo viên phải giáo dục nhân cách học sinh bằng chính nhân cách của mình, cho nên không có máy móc nào hiểu được con người, tác động đến con người sâu sắc bằng chính con người.

Thời đại thông tin đã tạo những cơ hội mới, nhưng cũng  đặt nhà giáo trước thách thức mới. Vậy nhà giáo phải làm gì trước tình hình đó?Tư liệu của Hội nghị Paris về giáo dục đại học có nêu tóm tắt yêu cầu đối với một “ nhà giáo mới” ở đại học: “ Phải làm chủ được môi trường công nghệ thông tin và truyền thông mới, đồng thời phải chuẩn bị về mặt tâm lý cho một sự thay đổi cơ bản về vai trò của họ”. Như đã nói, nhà giáo hiện nay không còn là người truyền thụ kiến thức, mà là người hỗ trợ hướng dẫn tìm chọn và xử lý thông tin. Từ đó có người hỏi: Vậy,vị trí của nhà giáo trong thời đại mới như thế nào, họ có bị “ ra rìa” không, câu ngạn ngữ “ không thầy đố mày làm nên” của dân ta có còn đúng nữa không? Chúng tôi cho rằng vai trò của nhà giáo thay  đổi, nhưng vị trí của nhà giáo hoặc là không đổi, hoặc là được nâng cao hơn so với trước đây, nếu nhà giáo thoả mãn được những đòi hỏi của thời đại mới.

Hội nghị Paris về giáo dục đại học cho rằng trong giáo dục phương thức giáo dục mặt đối mặt vẫn chiếm vị trí hàng đầu, tác dụng của sự tương tác trong việc dạy và học luôn luôn được nhấn mạnh. Trong các mối tương tác đó, vị trí của một đối tác có bề dày về kinh nghiệm sống, kinh nghiệm chọn nhập và xử lý thông tin sẽ nổi trội, sự đóng góp của đối tác đó trong quá trình học sẽ rất lớn không phải bằng sự độc quyền về thông tin và tri thức có tính đẳng cấp, mà bằng trí tuệ và sự từng trải của mình. Rõ ràng là nhà giáo có thể và cần phải khẳng định vị trí của mình trong các mối tương tác đó.
Nhà giáo hiện nay có sứ mạng đi đầu để chuẩn bị cho cuộc cách mạng thực sự về giáo dục như đã dự báo. Vai trò tiên phong đó sẽ nâng vị trí của nhà giáo lên rất nhiều so với  trước đây. Với cơ hội mà công nghệ thông tin truyền thông mới đưa lại. Những kinh nghiệm và ý tưởng sáng tạo thật sự có giá  trị của bất kì một cá nhân nhà giáo nào  cũng dễ dàng được truyền bá rộng rãi đến số lượng người học đông hơn nhiều so với trước đây, không chỉ giới hạn trong bốn bức từơng  lớp học mà có thể lan rộng ra cả nước và thậm chí vượt qua mọi biên giới quốc gia, điều đó làm cho vị trí của nhà giáo thật sự được nâng lên cao hơn nhiều so với trước đây. Rõ ràng là vị trí của nhà giáo trong thời đại thông tin không hề giảm, mà có cơ hội tăng lên. Tuy nhiên, việc có giữ vững vàng và nâng cao được vị trí đó hay không còn tuỳ thuộc vào sự phấn đấu của bản thân từng nhà giáo để đáp ứng được yêu cầu của thời đại mới. Chúng ta có thể hi vọng, trước cơ hội và thách thức của thời đại mới, đa số nhà giáo chúng ta sẽ không bị “ ra rìa” .

Nói cách khác, việc đào tạo giáo viên hiện nay phải theo hướng đào tạo người dạy tư duy,  dạy năng lực gia công xử lý thông tin khoa học.

Trong nhà trường,giáo viên đóng vai trò chủ  đạo có nghĩa giáo viên không chỉ là người truyền đạt thông tin mà còn là người tổ chức, hướng dẫn, điều khiển, điều chỉnh quá trình nhận thức và quá trình hình thành nhân cách của học sinh.

Ngày nay, những đặc điểm và xu thế phát triển của thời đại đang đặt ra những yêu cầu cao đối với chất lượng nguồn nhân lực, đòi hỏi phải đổi mới giáo dục một cách toàn diện. Xu hướng  đổi mới cơ bản là chuyển từ kiểu dạy học “ lấy giáo viên làm trung tâm” sang kiểu “dạy học lấy học sinh làm trung tâm”.Nói cụ thể hơn là dạy học phải hướng vào người học. Đặt người học vào vị trí trung tâm của quá trình giáo dục – dạy học không có nghĩa là phủ nhận hay xem nhẹ vai trò chủ đạo của giáo viên trong quá trình giáo dục. Cần phải nhận thức rằng học sinh là đối tượng của giáo dục, vì vậy phải tôn trọng lợi ích, nhu cầu của người học. Lợi ích và nhu cầu cơ bản nhất của học sinh là sự phát triển nhân cách của họ, cho nên mọi nỗ lực của nhà trường, của giáo viên trong hoạt động giáo dục và dạy học đều phải hướng tới việc tạo điều kiện thuận lợi để học sinh, bằng hoạt động của mình, hình thành và phát triển nhân cách. Trong dạy học lấy học sinh làm trung tâm, vai trò chủ động, tích cực, sáng tạo của  học sinh được phát huy, nhưng vai trò của giáo viên không hề bị hạ thấp,  yêu cầu đối với người dạy không hề giảm nhẹ, trái lại, giáo viên càng phải có trình độ cao về chuyên môn nghiệp vụ mới có thể đóng vai trò là người cố vấn, người trọng tài luôn luôn giữ vai trò chủ đạo trong quá trình sư phạm. Chính vì vậy, A. Đixtecvec cho rằng: “ Người giáo viên bình thường mang chân lý đến cho trò, người giáo viên giỏi biết dạy  cho trò đi tìm chân lý”.

Trong một thế giới khoa học kỹ thuật, công nghệ phát triển vừa mang lại sự biến đổi nhanh trong đời sống xã hội, vừa tạo ra sự chuyển dịch các định hướng giá trị, thì người giáo viên không thể chỉ đóng vai trò truyền đạt  tri thức, mà đồng thời phải có khả năng phát triển những cảm xúc, thái độ, hành vi ứng xử của học sinh, đảm bảo cho học sinh làm chủ được và biết ứng dụng hợp lý những tri thức đó....Một trong những tư tưởng chủ yếu trong chiến lược phát triển giáo dục thế kỷ XXI của UNESCO là giáo viên phải được đào tạo để trở thành những nhà giáo dục hơn là những chuyên gia truyền đạt kiến thức. Tư tưởng đó nhấn mạnh người giáo viên phổ thông trong thời đại mới phải biết phát triển ở người học ý thức về các giá trị đạo đức, tinh thần, thẩm mỹ tạo nên bản sắc văn hoá truyền thống riêng của từng dân tộc.Giáo viên hơn ai hết  phải là nhà giáo dục, bằng chính nhân cách  của mình tác động tích cực đến sự hình thành và phát triển nhân cách của học sinh.

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn luôn đánh giá cao vai trò của đội ngũ giáo viên trong xã hội mới, coi họ là lớp người vẻ vang của đất nước, vì nếu “ không có thầy giáo thì không có giáo dục”. Từ đó Người cũng chỉ rõ: vấn đề then chốt, quyết định chất lượng giáo dục là phải xây dựng được một đội ngũ đông đảo những người làm công tác giáo dục yêu nghề, yêu trường, hết lòng thương yêu, chăm sóc, giáo dục học sinh… Cố tổng bí thư Lê Duẩn cũng từng nói: “ Đảng và nhân dân ta giao phó việc dạy dỗ con em mình cho các giáo viên, cũng là phó thác cho họ sứ mệnh đào tạo thế hệ tương lai cho cả dân tộc ta”. Nhà thơ Ấn Độ Tago viết: “ Giáo dục  một người đàn ông được một người đàn ông; giáo dục một người đàn bà được cả một gia đình; giáo dục một người Thầy được cả một xã hội”.

CÓ PHẢI HIỆN NAY SỨ MỆNH LỊCH SỬ THUỘC VỀ TẦNG LỚP TRÍ THỨC?

Hiện nay, trước sự phát triển mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học công nghệ hiện đại, nền kinh tế tri thức ra đời, vai trò của tầng lớp trí thức ngày càng tăng. Vì vậy, có quan điểm cho rằng giai cấp công nhân hiện nay không còn sứ mệnh lịch sử nữa, mà sứ mệnh lịch sử đó đã thuộc về những người trí thức. Vậy có phải tầng lớp trí thức là giai cấp có sứ mệnh lịch sử trong thời đại hiện nay?

Chúng ta không thể phủ nhận được vai trò của tầng lớp tri thức đối với đối với sự phát triển của xã hội. Họ là những người đi đầu trong việc tạo ra các phát minh khoa học, có vai trò to lớn đối với việc truyền bá tri thức cho nhân loại. Thế nhưng do địa vị kinh tế - xã hội của mình, tầng lớp trí thức không bao giờ có thể trở thành một giai cấp trong xã hội. Họ mãi chỉ là một tầng lớp đặc biệt mà địa vị kinh tế - xã hội phụ thuộc vào giai cấp thống trị. Họ không có hệ tư tưởng độc lập và không có lợi ích đối kháng với giai cấp tư sản cho nên họ không thể dựng nên một chính đảng cách mạng và ngọn cờ cách mạng tiên phong để tập hợp quần chúng lao động để đấu tranh chống áp bức, bóc lột của chế độ tư bản chủ nghĩa, xây dựng một chế độ xã hội mang lại sự tư do, bình đẳng cho tất cả mọi người.

Do đó, dù vai trò của tầng lớp trí thức ngày càng quan trọng đối với sự phát triển của xã hội, nhưng do địa vị kinh tế - xã hội của mình họ không thể thay thế giai cấp công nhân thực hiện sứ mệnh lịch sử trong thời đại hiện nay.

Có phải thời đại hiện nay cách mạng khoa học – công nghệ đã thay thế cách mạng xã hội chủ nghĩa

Thế giới đang vận động biến đổi mạnh mẽ dưới tác động của cuộc cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại. Có thể nói cách mạng khoa học - công nghệ đã tạo ra nhứng bước đột phá để nhân loại tiến lên phía trước. Lợi dụng thực tế đó, các học giả tư sản và các phần tử chống cộng, cơ hội, xét lại ra sức tuyên truyền, xuyên tạc, coi cách mạng khoa học - công nghệ là phương pháp duy nhất để xây dựng tương lai cho loài người, cho rằng thời đại ngày nay là thời đại cách mạng khoa học - công nghệ thay thế hoàn toàn cách mạng xã hội chủ nghĩa. Vì vậy, việc nhận thức đúng đắn quan điểm trên, chỉ ra thực chất vấn đề là yêu cầu cấp thiết hiện nay.

Nghiên cứu quan điểm trên ta có thấy rõ thực chất quan điểm trên nhằm hạ thấp vai trò của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa, sâu xa hơn phủ nhận Chủ nghĩa Mác - Lênin từ học thuyết đấu tranh giai cấp, để thay thế nó bằng lý thuyết kỹ trị của phương Tây. Chúng ta có thể nhìn nhận trên mấy vấn đề sau:

Một là, không thể phủ nhận vai trò quan trọng của cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại. Những phát minh, khám phá từ cuộc cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại đã tạo ra những ảnh hưởng sâu sắc trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, không chỉ nâng cao khả năng cho con người, mà còn giúp con người làm chủ đời sống của mình và tạo ra những của cải vật chất ngày càng nhiều đáp ứng với nhu cầu phát triển của xã hội. Tuy nhiên, cách mạng khoa học - công nghệ chỉ đơn thuần thay đổi xã hội loài người về yếu tố kỹ thuật, không thể thay thế các mối quan hệ xã hội của con người, không thể giúp điều hòa các mâu thuẫn lợi ích đối kháng giữa các bộ phận người khác nhau trong xã hội.

Hai là, nhiều phát minh từ cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại, khi được con người đem ra ứng dụng vào đời sống, đã bị biến đổi trở thành những phương tiện gây ra đau thương, chết chóc cho nhân loại. Chúng ta có thể thấy rõ các cuộc chiến tranh hiện đại, với lượng vũ khí khổng lồ có sức hủy diệt lớn, đã gây ra những tổn thất nghiêm trọng và làm chậm tiến trình phát triển của nhân loại. Như vậy, mục đích sử dụng thành tựu từ cách mạng khoa học - công nghệ đã bị chi phối bởi lợi ích chính trị, kinh tế, xã hội của các giai tầng cầm quyền trong xã hội, mà giải quyết nó đòi hỏi phải có một cuộc cách mạng sâu sắc, toàn diện và triệt để, trên tất cả mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.

Ba là, trong xã hội hiện nay quan hệ giai cấp, dân tộc vẫn tồn tại, các mâu thuẫn lợi ích giữa các bộ phận người khác nhau luôn đan cài tạo thành các mạng lưới phức tạp. Để xã hội loài người vận động tiến lên tất yếu phải đòi hỏi giải quyết triệt để các quan hệ đó, đơn thuần sử dụng yếu tố kỹ thuật chỉ đem đến những thay đổi trong đời sống của con người, mà không giúp khắc phục được nguyên nhân sâu xa của mọi vấn đề, của mọi mâu thuẫn trong xã hội hiện nay là sự tồn tại của chế độ tư hữu và quan hệ lợi ích. Thực tế cũng cho thấy, chủ nghĩa tư bản đã có những điều chỉnh và thích nghi lớn về nhiều mặt, điều đó cũng góp phần làm dịu bớt tình trạng mâu thuẫn giai cấp, nhưng không thể khắc phục triệt để và hoàn toàn mâu thuẫn cơ bản, nội tại của nó. Sự tồn tại của các cuộc chiến tranh, xung đột, khủng hoảng và các vấn đề toàn cầu gay gắt là biểu hiện của những mâu thuẫn nội tại không thể điều hòa được của chủ nghĩa tư bản. Nó đặt ra yêu cầu phải có một cuộc cách mạng xã hội mới để xóa bỏ quan hệ cũ thiết lập quan hệ mới và xây dựng xã hội mới phù hợp với nguyện vọng của toàn thể nhân loại tiến bộ, cuộc cách mạng đó chỉ có thể là cách mạng xã hội chủ nghĩa với mục tiêu giải phóng hoàn toàn giai cấp, dân tộc, xã hội và con người mà thôi.

Mặc dù thế giới đã và đang trải qua những biến đổi sâu sắc, chủ nghĩa xã hội đang trong giai đoạn thoái trào, chủ nghĩa tư bản còn tồn tại nhiều tiềm năng phát triển, nhưng Đảng ta luôn nhận thức đúng đắn và sâu sắc được tính chất, mâu thuẫn và nội dung của thời đại, chỉ rõ: Thời đại hiện nay là thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới, được mở đầu bằng cách mạng tháng Mười Nga 1917, là thời đại đấu tranh cho thắng lợi của hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và chủ nghĩa xã hội, gắn liền với cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa và cuộc cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại. Cần quán triệt và nắm vững tư tưởng đó trong cuộc đấu tranh chống lại các quan điểm sai trái, phản động, phản khoa học mà các thế lực thù địch đã và đanh tiến hành hiện nay.