VÌ SAO TRÀO LƯU DÂN TÚY LẠI TRỖI DẬY TRONG THỜI GIAN GẦN ĐÂY?

 

- Xuất phát từ sự bất ổn của nền kinh tế thế giới, “siêu toàn cầu hóa” từ thập niên 1990 đã đưa đến nghịch lý: công nghệ sản xuất phần lớn được đưa từ các quốc gia phát triển sang các quốc gia chậm hay đang phát triển và hàng hóa được chuyển theo chiều ngược lại. Do đó, lợi ích chủ yếu mang lại cho các công ty lớn hoặc đa quốc gia, trong khi đó những người lao động thiếu việc làm hoặc tay nghề thấp mất việc nhưng không có khả năng để tìm việc mới, gây bất bình trong người lao động.

- Sự già hóa dân số, sự xung đột về văn hóa, đời sống bấp bênh của người lao động, nhất là của những người yếu thế làm gia tăng sự bất mãn của người dân. Tình trạng già hóa dân số trong bối cảnh các thay đổi về lực lượng lao động ở các xã hội công nghiệp dẫn đến các phản ứng văn hóa cũng là nguyên nhân lý giải cho sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân túy.

- Cách mạng khoa học công nghệ, nhất là sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin đã thay đổi mọi mặt của đời sống, từ kinh tế đến quan hệ giữa con người; quá trình cá nhân hóa thông tin tăng cao, tin giả tràn lan, làm cho người dân hiểu không đủ rõ vấn đề, dễ hoang mang, bị thông tin chi phối, dẫn dắt.

- Chính sách xã hội phải đối mặt với nhiều thách thức, chi phí cho chính sách an sinh đối với người già, tàn tật, thất nghiệp hay hưu trí càng tăng làm gia tăng đáng kể số nợ của chính phủ, theo đó, nợ nần luôn đè nặng lên đời sống vốn đã khó khăn của không ít người dân và của xã hội.

- Sự quan liêu xa rời và thiếu gần gũi với nhân dân của giới quan chức cầm quyền đã tạo ra một khoảng cách lớn giữa lợi ích và tiếng nói của người dân hoặc của một số tầng lớp dân cư với giới chức cầm quyền hoặc những người có quyền lực trong xã hội.

- Di dân và di tản toàn cầu, với nhiều lý do, thật sự là thách thức đối với các chính phủ, khoét sâu sự ngăn cách về tâm lý giữa người đến và người sở tại về những khó khăn trong giải quyết, tiếp cận cơ hội, việc làm và phát triển.

Tình hình thế giới biến đổi sâu sắc, tình trạng bất bình đẳng gia tăng, nhiều vấn đề kinh tế - xã hội chưa được giải quyết tốt, lợi ích chính đáng, hợp pháp của số đông người lao động chưa được quan tâm giải quyết hiệu quả… là những nguyên nhân quan trọng dẫn đến sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân túy ở các nước Âu, Mỹ hiện nay.

V.I.LÊNIN ĐẤU TRANH VỚI TRÀO LƯU DÂN TÚY Ở NGA NHƯ THẾ NÀO?

 

Trào lưu dân túy ở Nga, một trào lưu xã hội chủ nghĩa không tưởng tiểu tư sản ở Nga. Thời kỳ này, nó cản trở việc truyền bá chủ nghĩa Mác vào phong trào công nhân Nga. Bởi vậy, muốn đem chủ nghĩa Mác kết hợp với phong trào công nhân Nga và thành lập chính đảng mác xít cách mạng nhất thiết phải đập tan ảnh hưởng của trào lưu dân túy này.

Plêkhanốp và nhóm “giải phóng lao động Nga” đã làm việc đó, nhưng chỉ có cuộc đấu tranh của V.I.Lênin mới đập tan được chủ nghĩa dân túy. Các tác phẩm: “Những người bạn dân…” (1894), “Sự phát triển của chủ nghĩa tư bản ở Nga” (1899), “Gửi nông dân nghèo” (1903) của V.I.Lênin đã giáng những đòn chí tử vào trào lưu dân túy.

V.I.Lênin tạm thời bắt tay với phái Mác xít hợp pháp để cùng chống dân túy nhưng về nguyên tắc vẫn kịch liệt phê phán phái Mác xít hợp pháp là cắt xén chủ nghĩa Mác, mưu toan làm cho chủ nghĩa Mác thích nghi với chủ nghĩa tư bản, xét lại chủ nghĩa Mác về cách mạng xã hội chủ nghĩa, về chuyên chính vô sản.

V.I.Lênin gọi phái dân túy là kẻ thù công khai và phái Mác xít hợp pháp là kẻ thủ giấu mặt của phong trào cách mạng Nga. Về sau, phái Mác xít hợp pháp chuyển thành đảng của giai cấp tư sản tự do, hoàn toàn chống lại chủ nghĩa Mác.

NHẬN DIỆN TRÀO LƯU DÂN TÚY DỰA VÀO NHỮNG ĐẶC ĐIỂM GÌ?

 

Để nhận diện trào lưu dân túy, cần phải dựa vào các đặc điểm sau đây:

Một là, tư tưởng theo đuổi những chính sách trước mắt được dân chúng ủng hộ trong đoản kỳ nhưng không bền vững như trong trường kỳ, thường là những chính sách xã hội, như những chính sách trợ giá hàng hóa, trả tiền lương hưu hậu hĩ hoặc miễn phí chăm sóc y tế, …

Hai là, một khuynh hướng chính trị lấy danh nghĩa “nhân dân” làm căn bản cho tính chính danh của chế độ, tuy nhiên nhiều quan điểm của chủ nghĩa dân túy không coi “nhân dân” là toàn bộ dân số mà thay vì đó chỉ là một số nhóm sắc tộc hoặc chủng tộc được coi là nhân dân “thực thụ”.

Ba là, một khuynh hướng chính trị sùng vai trò cá nhân, biểu hiện tuyên bố họ được giao sứ mệnh nắm giữ quyền lực, không phụ thuộc vào các thiết chế như đảng phái chính trị; Phát triển mối quan hệ trực tiếp, không qua trung gian với “nhân dân” mà tự xưng là người đại diện, hướng những niềm hy vọng và nỗi sợ hãi của người dân vào một hành động tức thời. 

NHỮNG GỢI MỞ TỪ CUỘC ĐẤU TRANH LẠI PHÁI DÂN TÚY CỦA LÊNIN VỚI VIỆC BẢO VỆ NỀN TẢNG TƯ TƯỞNG CỦA ĐẢNG HIỆN NAY

Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Đảng ta đã khẳng định: “Tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng với chủ nghĩa Mác -  Lênin là nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động của Đảng và cách mạng Việt Nam, là tài sản tinh thần vô cùng to lớn và quý giá của Đảng và dân tộc ta, mãi mãi soi đường cho sự nghiệp cách mạng của Đảng và nhân dân ta”. Do đó, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là một trong những nhiệm vụ trọng yếu, quyết định sự tồn vong của Đảng, của chế độ.

V.I.LÊNIN ĐẤU TRANH KHÔNG KHOAN NHƯỢNG VỚI PHÁI DÂN TÚY ĐỂ BẢO VỆ CHỦ NGHĨA MÁC

Nhận thấy tính chất cải lương, không tưởng của phái dân túy, V.I.Lênin đã viết một số tác phẩm để phê phán tư tưởng của phái này, trong đó tiêu biểu nhất là tác phẩm “Những “người bạn dân” là thế nào và họ đấu tranh chống những người dân chủ xã hội ra sao” (năm 1894). Đây là một tác phẩm có tính chất luận chiến nhằm phê phán các nhà lý luận của phái dân túy tự do. Trên cơ sở đó, V.I.Lênin bảo vệ chủ nghĩa Mác trong điều kiện thực tiễn đã có nhiều thay đổi ở nước Nga những năm cuối thế kỷ XIX.

V.I.LÊNIN ĐẤU TRANH CHỐNG LẠI PHÁI DÂN TÚY ĐỂ BẢO VỆ CHỦ NGHĨA MÁC

Năm 1895, khi Ph.Ăngghen - lãnh tụ của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế qua đời, phong trào cách mạng ở một số nước Tây Âu có nhiều biến đổi, trước hết là sự hình thành các nhánh hữu khuynh, dung hòa với giai cấp tư sản, chủ trương cải cách, từ bỏ chuyên chính vô sản... Trong bối cảnh ấy, trên thế giới cũng như ở nước Nga đã xuất hiện một số khuynh hướng tư tưởng phi mácxít nhằm chống lại chủ nghĩa Mác thông qua việc “cắt xén và bóp méo một cách hết sức kỳ quái” những quan điểm của C.Mác. Chính những biến động về mặt chính trị, xã hội và tư tưởng đó đã thôi thúc V.I.Lênin đứng lên đấu tranh chống lại những tư tưởng phi mácxít đó, trong đó có tư tưởng của phái dân túy để bảo vệ chủ nghĩa Mác.

NHẬN DIỆN CHỦ NGHĨA DÂN TÚY HIỆN NAY

Chủ nghĩa dân túy ra đời ở Mỹ và Nga cuối thế kỷ 19, tuy nhiên hiện nay hiện tượng chủ nghĩa dân túy lại trỗi dậy mạnh ở một số nước châu Mỹ, châu Âu và châu Á.

Điều đáng nói là sự trỗi dậy này gây phương hại không nhỏ cho một số quốc gia và tổ chức quốc tế. Ở Việt Nam, đã xuất hiện một số biểu hiện của chủ nghĩa dân túy: Những người cơ hội chính trị ở Việt Nam đang thông qua các thủ đoạn chính trị mị dân để phê phán sự lãnh đạo của Đảng, kích động sự bất bình của nhân dân, gây chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc, chia rẽ giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân; giữa quân đội, công an và nhân dân. Họ tập hợp, lôi kéo một số quần chúng gây nên những hành động cực đoan, vô chính phủ, gây mất ổn định chính trị - xã hội.

Đáng chú ý là thông qua một số hoạt động vận động bầu cử, họ đưa ra những phát ngôn dân túy, những kiến nghị vô trách nhiệm để đạt được những nấc thang quyền lực; thậm chí cả những tuyên bố, thỉnh nguyện trái với Hiến pháp và đường lối, quan điểm của Đảng nhưng họ lại núp dưới danh nghĩa “hợp lòng dân”, tạo ra sự đối lập, dù với Đảng ta, ý Đảng - lòng dân luôn là một. Đứng trước thực trạng này, việc cảnh báo của đồng chí Võ Văn Thưởng là rất kịp thời và cần thiết.

Hiện nay chúng ta đang tập trung đấu tranh, khắc phục 27 biểu hiện của sự suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức lối sống, “tự diễn biến", "tự chuyển hóa”, đồng thời chúng ta cũng phải thật tỉnh táo để nhận diện các biểu hiện của chủ nghĩa dân túy thông qua các phát ngôn, hành động dân túy để kịp thời đấu tranh ngăn chặn. Cảnh báo của đồng chí Võ Văn Thưởng đặt ra yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ trên mặt trận tư tưởng hơn lúc nào hết phải kiên định nền tảng tư tưởng của Đảng ta, nòng cốt là Chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, nâng cao chất lượng và hiệu quả của công tác tư tưởng, lý luận...

Trong bối cảnh hiện nay, khi Đảng ta đang thực hiện đẩy mạnh quá trình dân chủ hóa đời sống xã hội, tăng cường công khai dân chủ, minh bạch, đẩy mạnh đối thoại thì chúng ta càng phải tỉnh táo để phát hiện những biểu hiện lợi dụng dân chủ nhằm thực hiện các thủ đoạn chính trị mị dân.

NHẬN DIỆN CHỦ NGHĨA DÂN TÚY

Chủ nghĩa “dân túy” là một trào lưu xã hội chủ nghĩa không tưởng tiểu tư sản ở Nga. Nó chủ trương xây dựng chủ nghĩa xã hội dựa vào nông dân và công xã nông thôn. Phủ nhận sự phát triển của chủ nghĩa tư bản ở Nga, phủ nhận vai trò cách mạng và lãnh đạo của giai cấp vô sản. Lúc này, chủ nghĩa “dân túy” lại khẳng định chủ nghĩa tư bản có thể đi vào “đời sống nhân dân” mà không làm cho nông thôn phá sản, “không bóc lột” nông dân lao động. Chủ nghĩa “dân túy” đưa ra những chương trình cải cách nhỏ không hề đụng đến kinh tế phú nông, coi mâu thuẫn giai cấp ở nông thôn chỉ là một “tật xấu” tầm thường, mà một nhà nước “thường dân” có thể dễ dàng khắc phục. Thực chất đó là thái độ thỏa hiệp với Nga Hoàng, là từ bỏ cuộc đấu tranh chống chế độ Nga Hoàng, hy vọng vào chính phủ Nga Hoàng đứng trên các giai cấp có khả năng giúp đỡ nhân dân cải thiện đời sống của họ.

Chủ nghĩa “dân túy” đang cản trở việc truyền bá chủ nghĩa Mác vào phong trào công nhân Nga. Bởi vậy, muốn đem chủ nghĩa Mác kết hợp với phong trào công nhân Nga, muốn thành lập chính Đảng mácxít cách mạng Nga, nhất thiết phải đập tan ảnh hưởng của chủ nghĩa dân túy trong phong trào cách mạng Nga nói chung và trong phong trào công nhân Nga nói riêng.

Plêkhanốp và nhóm “giải phóng lao động Nga” đã làm việc đó nhưng chỉ có cuộc đấu tranh của Lênin mới đập tan được chủ nghĩa “dân túy”. Các tác phẩm “Những người bạn dân…” (1894), “Sự phát triển của chủ nghĩa tư bản ở Nga” (1899), và bài “Gửi nông dân nghèo” (1903) đã liên tiếp đập những đòn chí tử vào chủ nghĩa “dân túy”.

Phái “Mác xít hợp pháp” là nhóm trí thức tư sản tự do, núp dưới chiêu bài chủ nghĩa Mác, đưa ra những quan điểm chính trị trên sách báo được Nga Hoàng cho phép xuất bản. Phái này đã phê phán chủ nghĩa “dân túy” là kẻ bảo vệ nền sản xuất nhỏ, nhưng lại tán dương chủ nghĩa tư bản, tìm cách làm cho chủ nghĩa Mác và phong trào công nhân thích nghi với chủ nghĩa tư bản.

V.I.Lênin tạm thời bắt tay với phái này để cùng chống “dân túy”, nhưng về nguyên tắc vẫn kịch liệt phê phán phái “Mác xít hợp pháp” là cắt xén chủ nghĩa Mác, mưu toan làm cho Mác thích nghi với chủ nghĩa tư bản, là xét lại chủ nghĩa Mác về cách mạng xã hội chủ nghĩa, về chuyên chính vô sản.

V.I.Lênin gọi phái “dân túy” là kẻ thù công khai và phái “Mác xít hợp pháp” là kẻ thủ giấu mặt của phong trào cách mạng Nga. Về sau, phái “Mác xít hợp pháp” chuyển thành đảng của giai cấp tư sản tự do, hoàn toàn chống lại chủ nghĩa Mác.
Phái “kinh tế” là trào lưu cơ hội trong phong trào công nhân Nga, có cơ quan ngôn luận riêng là tạp chí “Sự nghiệp công nhân”. Đó là mối nguy cơ đặc biệt đối với cách mạng Nga. Quan điểm cơ bản của phái “kinh tế” được tuyên bố công khai trắng trợn như sau: đấu tranh cho địa vị và quyền lợi kinh tế, đấu tranh chống chế độ tư bản trên cơ sở những lợi ích hàng ngày, và bãi công là phương tiện của cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân. Còn đấu tranh chính trị là công việc của giai cấp tư sản tự do.

Thực chất đó là phủ nhận vai trò chính trị độc lập của giai cấp vô sản, phủ nhận việc phải có chính đảng độc lập của giai cấp vô sản, biến giai cấp vô sản phụ thuộc về chính trị vào giai cấp tư sản tự do. Về tổ chức đó là quan điểm bè phái, chia rẽ. Vì vậy, phái “kinh tế” ở Nga chỉ là một biến tướng của chủ nghĩa cơ hội trong Quốc tế II từ sau khi Ph.Ăngghen mất năm 1895.

V.I.Lênin đã đập tan quan điểm của phái “kinh tế”: chính trị là công việc của giai cấp tư sản; đảng không nên là lực lượng lãnh đạo và can thiệp vào tính tự phát của phong trào công nhân mà phải chờ đợi phong trào công nhân tự phát, vì phong trào tự phát tất yếu cũng sẽ tạo nên sự giác ngộ xã hội chủ nghĩa của giai cấp công nhân. Chính tác phẩm “Làm gì”, Lênin đã nêu rõ: Đảng mácxít là sự kết hợp phong trào công nhân với chủ nghĩa Mác; nêu rõ tầm quan trọng của lý luận với phong trào tự phát của công nhân và đối với mọi hoạt động của Đảng. Đảng là lãnh tụ chính trị của giai cấp công nhân, là người lãnh đạo phong trào tự phát của công nhân. Qua đó, Lênin cũng vạch trần nguồn gốc của chủ nghĩa cơ hội.

Tóm lại, tất cả các phái “dân túy”, “mác xít hợp nhất”, “kinh tế” về lý luận thì phủ nhận đấu tranh giai cấp, sứ mệnh lịch sử của giai cấp vô sản, cách mạng vô sản và chuyên chính vô sản; về chính trị thì hạ thấp đấu tranh chính trị mà đề cao đấu tranh kinh tế, chỉ thấy lợi ích trước mắt không thấy lợi ích lâu dài, phủ nhận cách mạng bạo lực, đề cao đấu tranh “hợp pháp”, “hòa bình”; về tổ chức thì sùng bái tính tự phát, tính tản mạn tự do tiểu tư sản, phủ nhận nguyên tắc tập trung dân chủ.