QUYỀN LỰC ẢO TRÊN MẠNG XÃ HỘI

Sự phát triển của công nghệ truyền thông và các nền tảng mạng xã hội đã giúp cho người sử dụng đạt được nhiều tiện ích trong tiếp nhận, chia sẻ thông tin, hình ảnh, đồng thời được bộc lộ chính kiến, quan điểm và thảo luận đa chiều về nhiều vấn đề xã hội. Tuy nhiên, bên cạnh những tác dụng tích cực, việc sử dụng mạng xã hội (MXH) cũng gây ra rất nhiều hệ lụy cho người dùng.

“NGÁO” PHÂY, “HÁO” LIKE, “NGHIỆN” TRANH LUẬN

Với cách mạng công nghiệp 4.0, thế giới vật lý đang được số hóa. Đời sống thực đang được phản chiếu vào không gian mạng. Chỉ cần có một chiếc điện thoại thông minh và có sóng wifi, 4G người ta có thể tham gia thế giới ảo trên MXH mọi lúc, mọi nơi. Chính vì vậy, MXH ngày càng chiếm ưu thế và là phương tiện truyền thông rộng rãi và nhanh nhất thế giới với lượng người dùng lên tới hàng tỷ người, tính tương tác cao.

Đặc trưng nổi bật của MXH là sự bình đẳng trong tranh luận và bày tỏ quan điểm chính kiến, thể hiện sự yêu – ghét đối với các vấn đề được đăng tải công khai trên các nền tảng MXH. Trên MXH, một vị giáo sư, bác tiến sỹ hay anh lái xe công nghệ, bà bán trà đá, cô công nhân vệ sinh môi trường cũng đều có quyền như nhau khi thả các nút “yêu thích”, “thương thương” hay “phẫn nộ”, “buồn chán”; đồng thời được thoải mái “bình luận” thể hiện kiến thức, cảm xúc, phông văn hóa của mình đối với một chủ đề. Các nền tảng MXH xuyên quốc gia cho phép người dùng tranh luận, đưa ra quan điểm, chính kiến cá nhân một cách công khai, “tự do” đăng tải hình ảnh, bài viết về các sự kiện mà không bị “kiểm duyệt”, không phải xác minh, không chịu trách nhiệm về tính đúng đắn của thông tin, hình ảnh đã lôi kéo được rất nhiều người sử dụng. Việc tham gia MXH có nhiều đối tượng ở nhiều ngành nghề, mỗi người tham gia đều mang một tâm thế, sở thích khác nhau. Có người tham gia chỉ thuần túy giải trí, thư giãn; tìm hiểu thông tin cho công việc; người khác lại tìm kiếm lợi nhuận từ việc bán hàng “online”… Một số người nhờ những bài viết của mình mà trở thành thành KOLs (người dẫn dắt ý tưởng), có vị thế, uy tín trên MXH…

Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực là những mảng tối. Một bộ phận không nhỏ người dùng MXH vướng vào “quyền lực ảo” trên không gian mạng với một số biểu hiện đặc trưng sau:

Thứ nhất, mất quá nhiều thời gian truy cập MXH. Người sử dụng liên tục ở trạng thái “online”, mất thời gian lướt mạng, luôn phải tìm kiếm, nghĩ ra đề tài, bài viết nhằm duy trì lượng người người đọc, người hâm mộ. Thậm chí, MXH luôn còn khiến người dùng luôn “nơm nớp” một cảm giác FOMO (sợ hãi về việc sẽ bỏ lỡ một điều gì đó). Cảm giác này ám ảnh rằng nếu không thường xuyên vào mạng sẽ bị bỏ lỡ những điều hay ho, rồi trở thành “lạc hậu” trong mắt cộng đồng mạng.

Thứ hai, được tung hô thái quá, quên đi xuất phát điểm, quên vị trí và công việc chuyên môn của mình. Có một thực tế là, một số nhà báo, giảng viên, nhà nghiên cứu, cán bộ công chức do đặc thù nghề nghiệp nên được tiếp cận sớm với nhiều thông tin, trong đó có những thông tin quan trọng, thông tin mang tính chất “nội bộ” hơn các đối tượng khác. Nhờ việc được tiếp cận, biết thông tin sớm cộng với có kiến thức chuyên sâu về chuyên ngành theo dõi nên họ viết bài đăng tải trên trang cá nhân và được cộng động mạng hưởng ứng, khích lệ bằng lượt “thích”, “chia sẻ”, “bình luận”… Hiệu ứng từ việc hưởng ứng và “tung hô” của “cư dân mạng” khiến cho người viết trước mắt có được cảm giác hân hoan, được thừa nhận, được chứng tỏ, nhưng về lâu dài khi cảm giác được “tung hô” và những lời khen “vô thưởng vô phạt” luôn thường trực sẽ khiến người viết sa vào ngộ nhận về một thứ quyền lực ảo mà quên đi trách nhiệm và đạo đức nghề nghiệp.

Nguy hiểm hơn, một bộ phận có biểu hiện “hai mặt”, chẳng hạn như có những phóng viên, nhà báo khi viết tin bài đăng báo theo nhiệm vụ thì ủng hộ chủ trương chính sách, nhưng trong các bài viết đăng tải trên MXH thì luôn đi ngược lại những quy định, chủ trương, đường lối, thể hiện thái độ tiêu cực; có những cán bộ ngành trong họp chuyên môn thuần túy không phát biểu ý kiến, nhưng trên trang cá nhân lại gay gắt bày tỏ thái độ bất mãn, phản đối các chủ trương, định hướng của lãnh đạo ngành… Chưa kể một số KOLs, một số nhà báo có fanpages có lượng theo dõi lớn chỉ chú tâm đăng tải bài viết với mục đích “tống tiền” doanh nghiệp và tổ chức, cá nhân có dấu hiệu sai phạm.

Thứ ba, có quan điểm lệch lạc, sai trái dẫn đến lèo lái, định hướng dư luận xã hội một cách tiêu cực. Thực tế việc duy trì chế độ “online” trên mạng đã khiến một số KOLs đắm chìm trong thế giới ảo gây nên những hệ lụy thật. Không ít người đã đăng tải trạng thái, bài viết với những thông điệp cực đoan, lệch lạc, tiêu chuẩn kép, công kích về giới tính, tôn giáo, đạo đức và pháp luật. Xu thế chửi bới, bôi nhọ, “bóc phốt”, tấn công cá nhân trên không gian mạng là những biểu hiện “lệch chuẩn”, đang thu hút một lượng lớn người theo dõi, lấn át các thông tin quan trọng của đất nước, của đời sống xã hội. Nó là sự thách thức đối với thể chế, khi một số lượng lớn những người theo dõi trở thành “fan cuồng” có thể quay ra “tấn công” các cơ quan nhà nước, các cơ quan truyền thông chính thống bằng nhiều hình thức.

Để được cộng đồng mạng tung hô, chia sẻ, bình luận nhiều một số người dùng MXH đã không ngần ngại đánh tráo khái niệm, sao chép, trích dẫn, cắt dán tùm lum để dựng nên những bài viết không chính xác, đi ngược dòng dư luận, phản biện lại các thông tư, nghị định, dự thảo luật đang được đệ trình, xin ý kiến… mà không căn cứ vào cơ sở khoa học, cơ sở pháp luật, văn hóa… miễn sao nhiều like, nhiều chia sẻ là vui.

Thứ tư, xa rời thực tế, đắm chìm trong không gian ảo khiến họ trở nên lạc lõng, không bắt nhịp được với đời sống thực tại. Điều nguy hại này không chỉ xảy đến với những người lớn tuổi mà có một bộ phận không nhỏ giới trẻ cũng đang mắc phải biểu hiện sống ảo. Vì quá đắm chìm trong sự “tung hô”, cổ vũ mà không ít người luôn có biểu hiện, thái độ thờ ơ, vô cảm với mọi diễn biến cuộc sống xung quanh. Đi ăn, đi cà phê, đi du lịch cũng chỉ “loay hoay” chụp ảnh, nghĩ ý tứ minh họa cho ảnh rồi đăng tải, xong rồi “cắm mặt” vào đếm “like”! Có người chỉ vì mê mải với “cõi ảo” khiến năng lực công tác giảm sút, không đáp ứng và theo kịp yêu cầu nhiệm vụ chuyên môn…

Thứ năm, ảo tưởng, sẵn sàng công kích cá nhân, nhãn hàng, cơ quan nếu như không được cung cấp dịch vụ vừa ý. Từ khi MXH phát triển một số bộ phận người dân đã nảy sinh thái độ ứng xử không đúng mực, ra đường khi vi phạm pháp luật, gặp cảnh sát giao thông thay vì xuất trình giấy tờ hợp lệ chỉ “lăm lăm” dùng điện thoại để quay phim, chụp ảnh. Khi xếp hàng thực hiện các dịch vụ công thay vì lấy số thứ tự chờ đến lượt thì xông vào giơ điện thoại “livestream” chất vấn người tiếp nhận hồ sơ. Một số khác khi đi du lịch về thì đăng hóa đơn thanh toán dịch vụ, viết các bài đánh giá chất lượng dịch vụ du lịch nhằm hạ uy tín nhà hàng, khách sạn, nhãn hàng… Đến khi bị phản biện, biết sai thì ầm thầm hạ tút, xóa bài không một lời xin lỗi, giải thích. Việc “sống ảo” của một số người dùng MXH đã gây thiệt hai không nhỏ cho một số tổ chức, cơ quan và các nhãn hàng.

Thứ sáu, chuyện gì cũng đưa lên MXH. Chính nhờ MXH có tính tương tác cao, kết nối nhiều thành phần, nhiều tổ chức, nhiều đối tượng nên tạo ra sự tự do kết nối, tự do tiếp cận, tương tác, giao lưu, chia sẻ; thực tế MXH cũng có sự hữu ích khi có không ít các vụ việc, sự vụ được giải quyết nhanh chóng và kịp thời. Tuy nhiên, một số người vì ngộ nhận “quyền lực ảo” nên luôn hiếu thắng, manh động, “cầm đèn chạy trước ô tô”, chuyện gì cũng đưa lên MXH để bàn thảo.

TRÁCH NHIỆM CỦA ĐẢNG VIÊN TRÊN KHÔNG GIAN MẠNG HIỆN NAY

Cũng như bảo vệ quyền con người trong cuộc sống thực, việc bảo vệ quyền con người trên không gian mạng là vấn đề luôn được Đảng, Nhà nước ta đặc biệt quan tâm. Cán bộ nghỉ hưu hay đương chức cũng như mọi người dân đều có quyền tham gia MXH, nhưng phải tuân thủ tinh thần “thượng tôn pháp luật”, đặc biệt là facebook với sự phủ sóng rộng khắp của Internet, nhà nhà dùng người người dùng, trong đó cố số lượng không nhỏ Đảng viên.

Chúng ta thấy bên cạnh một số đảng viên tự tin đăng tải, chia sẻ thông tin, hình ảnh từ các trang chính thống thể hiện quan điểm, ý kiến cá nhân của mình về một vấn đề nào đó .. thì vẫn còn không ít người thờ ơ, phớt lờ cả những vấn đề xã hội đang quan tâm.

Vậy thì vai trò của đảng viên ở đâu trên không gian mạng này? ....

"Thấy đúng không bảo vệ, thấy sai không lên án" đang tồn tại ở nhiều cơ quan, đơn vị... cả trên mạng xã hội: Họ lặng lẽ vào mạng, dò, tìm, đọc.. rồi âm thầm biến như chiếc bóng.

Với những bài hay, tích cực, nguồn chính thống, đàng hoàng.. cũng không thấy chia sẻ, bình luận, thích bài. Với các thông tin tiêu cực, bức xúc, tệ hại ..xã hội đang nói nhiều cũng chẳng thấy họ biểu hiện gì một thái độ dửng dưng, vô cảm đến lạ lùng.

Chúng ta thường nghĩ: đã là đảng viên thì ít ra cũng phải nhận thức được thông tin nào đúng, sai, tích cực, tiêu cực chứ? Khi thấy hay, đúng, nguồn rõ ràng .. thì cũng nên “thích”, “thả tim”, “thương thương”. Hay gõ vài chữ động viên, cổ vũ nhau chứ? Còn thấy sai lệch, hay nghi ngờ độ chính xác thì cũng nên “ngạc nhiên”, “buồn” hoặc “phẫn nộ” chứ ?

Xem, đọc rồi lặng lẽ cho qua khác nào đồng tình, ủng hộ thông tin xấu đó rồi... bởi mặc nhiên:

“Làm thinh là nhất trí ”mà!!

Thiết nghĩ, mỗi cán bộ, đảng viên cần nghỉ nhiều về trách nhiệm của mình đối với xã hội, đất nước... trước hết nên có lập trường, tư tưởng, quan điểm, chưa nói đến tính đảng thì cộng đồng trên không gian mạng luôn thể hiện những thao tác đương nhiên và bình thường đó như nghĩa của hai chữ tương tác thôi.

Chúng ta cùng mong rằng tất cả mọi người mà nhất là các đảng viên luôn là những nhân tố, những "tương tác viên" tích cực trong xây dựng mối đoàn kết toàn dân trên không gian mạng các bạn thân thương nhé!

LIỆU CÓ MỘT XÃ HỘI HOÀN HẢO HAY KHÔNG?

Để nhận thấy sự quan tâm của Nhà nước Việt Nam đối với các vấn đề trong xã hội, có thể nhìn sang quốc gia hùng mạnh nhất thế giới là nước Mỹ. Năm 2004, siêu bão Charley quét từ vịnh Mexico qua Florida đến Đại Tây Dương, tàn phá một số vùng của nước Mỹ, làm 22 người chết và thiệt hại 11 tỷ USD. Điều đáng nói, sau cơn bão này, người dân Mỹ mới nhận ra những điều bất ổn trong xã hội mình. Đó là nhân việc bão quét sạch mọi thứ, nhiều doanh nghiệp đã nâng giá bán với mức cắt cổ để kiếm lợi. Máy phát điện từ 250 USD tăng lên 2.000 USD; nước đá từ 2 USD được nâng lên 10 USD; một gia đình muốn dọn hai cây đổ vào nóc nhà thì phải trả giá là 23.000 USD (khoảng 530 triệu VNĐ). Đỉnh điểm là câu chuyện một cụ bà 70 tuổi chạy bão với người chồng và cô con gái khuyết tật đã phải trả 160 USD (khoảng 3,7 triệu VNĐ) một đêm cho buồng trọ giá bình thường chỉ 40 USD. Tờ USA Today khi đó đã bức xúc chạy dòng tít: “Kền kền sau bão” để phê phán thực trạng lợi dụng thảm họa, lợi dụng sự khổ đau của người khác để ép giá cắt cổ. Thế nhưng, điều đáng nói hơn là một số nhà kinh tế tại Mỹ lại phản đối tờ USA Today và cho rằng việc tăng giá như thế là bình thường, vì trong một nền kinh tế thị trường có quy luật cung cầu, cầu tăng mà nguồn cung giảm thì ắt giá sẽ tăng, chứ không có khái niệm “giá cắt cổ”.

THỰC HIỆN THẮNG LỢI NHIỆM VỤ TRUNG TÂM LÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ GẮN VỚI GIẢI QUYẾT TỐT CÁC VẤN ĐỀ XÃ HỘI

Nỗ lực thực hiện thắng lợi nhiệm vụ trung tâm là phát triển kinh tế gắn với giải quyết tốt các vấn đề xã hội. Khi kinh tế phát triển, các vấn đề xã hội được giải quyết, đời sống của nhân dân được cải thiện, khoảng cách giàu - nghèo được thu hẹp, công bằng xã hội được thực hiện tốt, sẽ tạo ra sức mạnh vật chất và tinh thần để củng cố “lòng dân”. Muốn vậy, cần phải gắn kết chặt chẽ chính sách kinh tế với chính sách xã hội trong mọi giai đoạn phát triển; kết hợp phát triển kinh tế với nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân, bảo đảm để các tầng lớp nhân dân trên mọi vùng, miền của Tổ quốc được hưởng thụ ngày một tốt hơn thành quả của công cuộc đổi mới, xây dựng và phát triển đất nước.

Xây dựng “thế trận lòng dân” là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị. Thực hiện các giải pháp xây dựng “thế trận lòng dân” cần thường xuyên quán triệt phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 6 (khóa XII) của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng: “ta làm hợp lòng dân thì dân tin và chế độ ta còn, Đảng ta còn. Ngược lại, nếu cái gì làm trái lòng dân, để mất niềm tin là mất tất cả”; bởi “sức dân như nước, chở thuyền là dân mà lật thuyền cũng là dân”. Nguyên lý đó luôn luôn đúng với mọi thời đại.

NHẬN DIỆN NHỮNG VẤN ĐỀ XÃ HỘI VÀ HỆ LỤY CỦA DI DÂN TỰ DO TRÊN ĐỊA BÀN TÂY BẮC NƯỚC TA HIỆN NAY

1. Hình thành các tụ điểm dân di cư mới, cả trong và ngoài sự quản lý, kiểm soát của hệ thống chính trị ở cơ sở

Di dân dù dưới hình thái nào, theo chủ trương, kế hoạch di dân của Nhà nước, chính quyền địa phương hay di dân tự do, bao giờ cũng phải hình thành, thiết lập nơi cư trú mới ở nơi đến, dù ổn định hay tạm thời. Do đó, việc hình thành các tụ điểm dân di cư mới là một tất yếu.

Di dân tự do sự hình thành các tụ điểm dân cư mới vừa có thể nằm trong sự kiểm soát, vừa có thể nằm ngoài sự kiểm soát của cấp ủy, chính quyền và các ban, ngành địa phương của các tỉnh Tây Bắc. Sự hình thành các tụ điểm dân di cư tự do chủ yếu là lấn chiếm đất công, bất hợp pháp, bất quy tắc hay cư trú ở các khu tạm bợ. Các tụ điểm dân di cư mới của những hộ/người di cư tự do chưa có hoặc không có sự quản lý của cấp ủy chính quyền các địa phương là nơi rất dễ nảy sinh tiêu cực xã hội, nơi tập trung của các tệ nạn xã hội; tranh chấp đất đai với dân chính cư. Từ đó gây khó khăn cho công tác quản lý tình hình dân cư và các hoạt động nắm bắt tình hình trật tự, trị an, an toàn xã hội của địa phương, ảnh hưởng đến sự củng cố hệ thống chính trị cơ sở, tác động tiêu cực đến hoạt động xây dựng quốc phòng, an ninh trên địa bàn Tây Bắc.

2. Sự xáo trộn về dân cư, nảy sinh những vấn đề về kinh tế, văn hóa, xã hội mới

Di dân, dù dưới hình thái nào cũng đều tạo nên sự xáo trộn nhất định giữa dân di cư đến và dân sở tại: tăng/giảm số dân của nơi đi và nơi đến; tăng/giảm của cung và cầu lao động, việc làm; chính sách xã hội, an sinh xã hội của địa phương bị ảnh hưởng… Đây chính là sự đa dạng và phức tạp đan xen do di dân tạo nên.

Di dân tự do là nguyên nhân chính gây thiếu đất sản xuất, phá rừng lấy đất trồng trọt, quá tải cơ sở hạ tầng điện, đường, trường trạm, dẫn đến mâu thuẫn về lợi ích, văn hóa, xã hội giữa các cộng đồng dân cư mới đến và các cộng đồng dân cư sở tại và ảnh hưởng tiêu cực đến an ninh, chính trị trong các dân tộc thiểu số ở nơi sở tại. Công tác quản lý nhân khẩu, hộ khẩu của chính quyền các cấp gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là việc thực hiện các chính sách y tế, giáo dục, văn hoá, xã hội. Tranh chấp đất đai cũng ảnh hưởng đến việc cấp giấy chứng nhận về quyền sử dụng đất ở cấp xã.

Di dân tự do tác động đến cuộc sống, văn hóa và phong tục truyền thống của cộng đồng một hoặc một số tộc người của cả nơi sở tại và của cả cộng đồng người di cư đến. Một đại diện Ban Dân vận Tỉnh ủy Lai Châu cho biết: “Một bộ phận đồng bào di cư tự do đã tuyên truyền đạo trái pháp luật làm phá vỡ truyền thống, bản sắc văn hóa tốt đẹp của dân tộc như bỏ nhạc cụ dân tộc, bỏ bàn thờ tổ tiên, đồ trang sức dân tộc,…ảnh hưởng lớn đến an ninh, trật tự an toàn, văn hoá xã hội, sản xuất và đời sống của đồng bào sở tại”.

3. Các địa bàn có di dân tự dễ bị lợi dụng gây mất ổn định chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội

Trong khoảng hơn một thập kỷ trở lại đây, cùng với những vấn đề di dân tái định cư, di dân tự do trên địa bàn Tây Bắc có xu hướng gia tăng, diễn biến phức tạp và tiềm ẩn nhiều yếu tố khó lường. Các dòng di dân tự do thường tập trung ở các bộ phận là đồng bào tộc người thiểu số, điển hình là đồng bào tộc người H’mông. Họ di cư tự do với nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó nổi bật là kinh tế khó khăn, tập quán du canh, du cư và bị lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo, lôi kéo và bị kích động di cư. 

Các tụ điểm dân di cư tự do tại Tây Bắc thường ở những vùng sâu, vùng xa như: Lai Châu, Điện Biên, Lào Cai. Sự có mặt của người dân di cư tự do ở những vùng này khẳng định chủ quyền bất khả xâm phạm của lãnh thổ quốc gia. Công tác quản lý, xây dựng thì những tụ điểm dân cư mới cần được quan tâm tạo địa bàn, thế trận quốc phòng toàn dân. Tuy nhiên sự hình thành các tụ điểm dân cư do di cư tự do có nhiều hệ lụy xã hội gây khó khăn việc quản lý dân cư và xây dựng quốc phòng, an ninh.

Như vậy, có thể thấy việc nghiên cứu, tìm hiểu các vấn đề xã hội và hệ lụy xã hội của di cư tự do trên địa bàn Tây Bắc góp phần xây dựng chính sách quản lý dân cư nói chung và quản lý di dân tự do nói riêng ở khu vực này là một trong những vấn đề quan trọng, cấp thiết. Việc đảm bảo và ổn định dân cư góp phần vào phát triển bền vững trên vùng Tây Bắc.