MỤC TIÊU CỦA BẢO ĐẢM AN SINH XÃ HỘI Ở VIỆT NAM

Bảo đảm an sinh xã hội là hoạt động của Nhà nước và toàn xã hội bằng các biện pháp về kinh tế - xã hội nhằm nâng cao đời sống vất chất, tinh thần cho người dân, để thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội trong phát triển kinh tế, thông qua phân phối lại thu nhập quốc dân.

Mục tiêu của bảo đảm an sinh xã hội là góp phần thực hiện công bằng xã hội trong phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Bởi vì, quá trình phát triển kinh tế thị trường đã và đang đặt ra những thách thức cho nước ta trong việc giải quyết mối quan hệ giữa tăng trưởng, phát triển kinh tế với thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, hạn chế những tác động của mặt trái cơ chế kinh tế thị trường, đặc biệt là sự phân hóa giàu nghèo ngày càng gia tăng. Trước thách thức đó, Đảng và Nhà nước ta đã luôn quan tâm đến vấn đề bảo đảm an sinh xã hội để thực hiện công bằng xã hội.

QUAN ĐIỂM VỀ THỰC HIỆN TIẾN BỘ GẮN VỚI CÔNG BẰNG XÃ HỘI

Thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội là một chủ trương lớn và nhất quán của Đảng ta. Qua 35 năm đổi mới đất nước. Quan điểm này thể hiện trên những nét cơ bản sau:

Thứ nhất, vấn đề công bằng thể hiện rõ trong mục tiêu, phương hướng và các mối quan hệ lớn trong sự nghiệp đổi mới. Mục tiêu: “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”. Thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội cùng với “xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; xây dựng con người, nâng cao đời sống nhân dân” là 1 trong 8 phương hướng cơ bản để từng bước hiện thực hóa 8 đặc trưng cơ bản của xã hội XHCN ở Việt Nam. Quan hệ “giữa tăng trưởng kinh tế và phát triển văn hoá, thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội, bảo vệ môi trường là 1 trong 10 mối quan hệ lớn cần nắm vững và xử lý, giải quyết tốt để đổi mới thành công và xây dựng CNXH thắng lợi.

Thứ hai, vị trí cuẩ công bằng, chính sách xã hội được đặt ngang hàng với chính sách kinh tế; đồng bộ, tương thích với trình độ kinh tế và khả năng nguồn lực trong từng thời kỳ. Chính sách xã hội đúng đắn vì con người là động lực của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Thứ ba, quan điểm tổ chức thực hiện công bằng, bảo đảm “Công bằng trong phân phối các yếu tố sản xuất, tiếp cận và sử dụng các cơ hội, điều kiện phát triển. phân phối kết quả làm ra chủ yếu theo kết quả lao động, hiệu quả kinh tế, đồng thời theo mức đóng góp vốn cùng các nguồn lực khác và phân phối thông qua hệ thống an sinh xã hội, phúc lợi xã hội”.  Xây dựng và thực hiện đồng bộ thể chế, chính sách phát triển xã hội, quản lý phát triển xã hội bền vững, hài hòa”; “nhận thức đầy đủ và bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa trong các chính sách xã hội”. Xây dựng thể chế bảo đảm thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội, an sinh, an toàn xã hội và bảo đảm an ninh con người theo tinh thần “Nhà nước giữ vai trò nòng cốt, đồng thời động viên mỗi người dân, các doanh nghiệp, các tổ chức trong xã hội, các cá nhân và tổ chức nước ngoài cùng tham gia giải quyết các vấn đề xã hội”.

Thứ tư, Xây dựng, thực hiện các chính sách phù hợp với các giai tầng xã hội; giải quyết hài hòa các quan hệ xã hội, các quan hệ lợi ích trong xã hội; giải quyết có hiệu quả những vấn đề xã hội cụ thể, thiết thân đối với các giai cấp, tầng lớp, nhóm, thành phần xã hội (bảo đảm việc làm, thu nhập, các dịch vụ y tế, giáo dục, an toàn vệ sinh thực phẩm, giao thông, môi trường sống...). Thực hiện “quản lý phát triển xã hội có hiệu quả, nghiêm minh, bảo đảm an ninh xã hội, an ninh con người; thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội; xây dựng môi trường văn hóa, đạo đức xã hội lành mạnh, văn minh”...

VAI TRÒ CHÍNH PHỦ KIẾN TẠO TRONG QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN AN SINH XÃ HỘI BỀN VỮNG

Quản lý phát triển an sinh xã hội bền vững là vấn đề chiến lược, có vị trí quan trọng trong tổng thể hệ thống quản lý phát triển xã hội bền vững của quốc gia nhằm xây dựng một xã hội ổn định, hài hòa, đồng thuận, bao trùm, không có sự loại trừ, tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững đất nước. Đây cũng là chỉ báo thể hiện bản chất, tính ưu việt của một chế độ. Là quốc gia đang phát triển, có thu nhập trung bình thấp, để thực hiện hiệu quả quản lý phát triển an sinh xã hội bền vững, việc xây dựng chính phủ kiến tạo và phát huy cao nhất vai trò của chính phủ kiến tạo là rất cấp thiết đối với Việt Nam. Xây dựng chính phủ kiến tạo trong quản lý phát triển an sinh xã hội bền vững là bước chuyển mạnh từ chính phủ thực hiện chức năng quản lý là chính sang chính phủ vừa là chủ thể quản lý, vừa là chủ thể phục vụ nhân dân. Trong xây dựng chính phủ kiến tạo quản lý phát triển an sinh xã hội bền vững, vấn đề cơ bản là phải xác định rõ vai trò của chính phủ và vai trò của thị trường, giải quyết tốt mối quan hệ giữa Nhà nước - thị trường - xã hội trong bảo đảm quyền an sinh xã hội của người dân. Chính phủ quản lý, đóng vai trò chủ đạo, đồng thời sử dụng cơ chế thị trường phù hợp và phát huy tinh thần tự an sinh của người dân, mở rộng sự tham gia của cộng đồng, xã hội trong một thể chế “chính phủ nhỏ, xã hội lớn”. Đây chính là “phong cách mới quản trị xã hội” của chính phủ kiến tạo quản lý phát triển an sinh xã hội bền vững một cách dân chủ, văn minh. Xây dựng chính phủ kiến tạo quản lý phát triển an sinh xã hội bền vững sẽ đạt yêu cầu kép là chính phủ mạnh và thị trường mạnh, vừa phát huy vai trò, thế mạnh của chính phủ, vừa tăng cường vai trò, ưu thế của thị trường trong quản lý phát triển an sinh xã hội bền vững.

Chính phủ kiến tạo được xây dựng và phát triển phải có đủ năng lực quản lý phát triển an sinh xã hội bền vững trên cơ sở xác định đúng, khoa học vai trò, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, cơ cấu tổ chức. Đây là giải pháp vĩ mô quan trọng và muốn thành công phải thực hiện đồng bộ, quyết liệt các biện pháp, như có quyết tâm chính trị cao, sự vào cuộc, hành động quyết liệt của cả hệ thống chính trị; nghiên cứu, đổi mới tư duy lý luận về mô hình chính phủ kiến tạo, có lộ trình chuyển từ mô hình chính phủ quản lý là chính sang mô hình chính phủ quản lý và phục vụ trên cơ sở kế thừa, phát triển những yếu tố tích cực của Chính phủ trong các giai đoạn trước, đặc biệt chú ý đến tính ưu việt của thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và nền văn hóa Việt Nam. Trong đó, ưu tiên xây dựng một nền hành chính công hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, nói không với tham nhũng quyền lực; phát triển nguồn nhân lực có chất lượng cao trong bộ máy hành chính; hiện đại hóa hoạt động của hệ thống chính phủ, bảo đảm các bộ, ngành chức năng ở Trung ương và địa phương, cơ sở liên quan đến quản lý an sinh xã hội bền vững đáp ứng yêu cầu của xây dựng chính phủ kiến tạo, chính phủ điện tử, chính phủ số.

AN SINH XÃ HỘI, CHÍNH SÁCH CỦA “Ý ĐẢNG, LÒNG DÂN”

Một chính sách an sinh xã hội hợp lý, khoa học sẽ giải quyết tốt các vấn đề xã hội, tạo môi trường thuận lợi, an ninh cho quá trình phát triển đất nước.

Sau 75 năm lập Nước, hơn 45 năm giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước và sau gần 35 năm đổi mới, hệ thống an sinh xã hội của Việt Nam ngày càng hoàn thiện bởi nhận được sự chỉ đạo đúng đắn của Đảng, sự triển khai quyết liệt của Chính phủ, từng bước bảo đảm an toàn cho người dân khi gặp rủi ro hoặc giảm sút về kinh tế; bảo đảm công bằng và tiến bộ xã hội; góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Vì vậy, không phải ngẫu nhiên mà trong bài viết "Chuẩn bị và tiến hành thật tốt Đại hội XIII của Đảng, đưa đất nước bước vào một giai đoạn phát triển mới" (ngày 31/8/2020), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng đưa ra nhận định: “Xã hội cơ bản ổn định, đời sống của nhân dân ngày càng được nâng cao (tỉ lệ hộ nghèo từ 58% (năm 1993), 9,88% (năm 2016) giảm xuống còn dưới 3% vào năm 2020). Các lĩnh vực an sinh xã hội, y tế, giáo dục - đào tạo, khoa học - công nghệ, bảo vệ tài nguyên môi trường, phát triển văn hóa, xây dựng con người Việt Nam... có nhiều chuyển biến tích cực, có mặt khá nổi trội”. Đó không phải là những con số khô khan mà là minh chứng cho một quá trình phấn đấu, nỗ lực của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta. Với một thái độ khiêm tốn nhất cũng có thể nói, đó là thành quả của một chỉnh thể "ý Đảng, lòng Dân"; một minh chứng cho tinh thần vượt qua khó khăn, vượt qua thách thức.

Nếu không có sự nhận thức và phương hướng chỉ đạo đúng đắn như lời Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh: “Đảng phải chăm lo đầy đủ và sâu sắc đến đời sống, lợi ích của nhân dân; xây dựng mối quan hệ gắn bó máu thịt với nhân dân; dựa vào nhân dân để xây dựng Đảng, lấy kết quả công việc, sự hài lòng và tín nhiệm của nhân dân làm tiêu chí quan trọng để đánh giá chất lượng tổ chức bộ máy và chất lượng cán bộ, đảng viên”, thì cũng khó có được thành quả như thế; nếu không có sự đồng lòng, hưởng ứng, chung tay của toàn thể nhân dân trong cuộc đấu tranh với “giặc nội xâm” (giặc đói, giặc dốt) thì cũng khó có thành quả như thế!

Trong thời gian qua, nhất là trong giai đoạn 2015-2020, để quản lý, giám sát chính sách an sinh xã hội, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều chủ trương, luật pháp, chính sách về việc xây dựng các cơ sở dữ liệu và hệ thống thông tin quản lý chuyên ngành. Tuy nhiên, đến nay, hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về an sinh xã hội chưa được hình thành và đang tồn tại độc lập từ các hệ thống cơ sở dữ liệu thành phần như: bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế; trợ giúp xã hội, giảm nghèo; ưu đãi người có công; lao động, việc làm, dạy nghề; tệ nạn xã hội... Các hệ thống cơ sở dữ liệu thành phần đã và đang được triển khai nhưng chưa hoàn thiện, còn mang tính đơn lẻ, thiếu gắn kết với các địa phương, với các Bộ, ngành, đơn vị khác; chưa có giải pháp tổng thể trong việc hỗ trợ thực thi các chính sách bảo đảm kịp thời, thông suốt giữa các cấp, các ngành từ Trung ương đến địa phương; vì vậy, công tác quản lý chính sách an sinh xã hội chưa đạt hiệu quả cao, chưa đạt được mục tiêu mong muốn.

Để đạt được mục tiêu đến năm 2030 - kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng, Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao và đến năm 2045 - kỷ niệm 100 năm thành lập Nước, trở thành nước phát triển, thu nhập cao, thì vấn đề an sinh xã hội cần phải được nhận thức mang tầm chiến lược và cần có những chủ trương đúng đắn và sự quyết tâm cao của toàn hệ thống chính trị.

Trước mắt, cần “Đổi mới mạnh mẽ mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, nâng cao chất lượng tăng trưởng, năng suất lao động và sức cạnh tranh của nền kinh tế trên cơ sở nhận thức đây là nhiệm vụ cơ bản, trọng yếu, có ý nghĩa quyết định đối với việc thực hiện mục tiêu phát triển nhanh và bền vững đất nước”, bởi đây là cơ sở nền tảng tiên quyết cho việc thực hiện chính sách an sinh xã hội.

Tiếp đó, phải “Bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội; chú trọng bảo đảm tính bền vững trong các chính sách dân số và phát triển, chính sách xã hội, nhất là phúc lợi xã hội, an ninh xã hội, an ninh con người, hướng đến việc làm bền vững, phát triển hệ thống an sinh xã hội toàn diện, tiến tới bao phủ toàn dân thông qua cải cách hệ thống bảo hiểm xã hội đa tầng, bền vững dựa trên nguyên tắc đóng - hưởng”, một chính sách xã hội hợp lý, khoa học sẽ giải quyết tốt các vấn đề xã hội, tạo môi trường thuận lợi, an ninh cho quá trình phát triển.

Có thể nói, để thực hiện phương châm “không để ai bị bỏ lại phía sau” trong quá trình phát triển, hướng đến mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” rất cần định hướng chỉ đạo đúng đắn của Đảng (ý Đảng) và sự đồng tình, ủng hộ của mỗi người dân, mỗi giai tầng trong xã hội (lòng Dân). Trong đó, an sinh xã hội gắn với các chính sách cụ thể là một trong những chỉ báo thể hiện rõ nhất “ý Đảng, lòng Dân”, bởi lẽ truyền thống của dân tộc và của Đảng là “Đảng nói Dân nghe, cơ quan đoàn thể "phát'' thì Dân "động", Nhà nước làm Dân tin”.

NHẬN THỨC CỦA ĐẢNG VỀ AN SINH XÃ HỘI TRONG CÔNG CUỘC ĐỔI MỚI

Trong hơn 30 năm đổi mới, mặc dù đất nước còn gặp nhiều khó khăn, song Đảng và Nhà nước luôn đặc biệt quan tâm thực hiện tốt chính sách ASXH. Nhận thức, quan điểm, chủ trương của Đảng về thực hiện chính sách ASXH đã được hoàn thiện qua từng kỳ đại hội. Trong từng chủ trương, chính sách phát triển, Đảng ta luôn gắn chính sách xã hội, bảo đảm ASXH với phát triển kinh tế, xuất phát từ lợi ích của nhân dân, dựa vào nhân dân, phát huy vai trò chủ động của nhân dân.

MỘT SỐ NHẬN THỨC CƠ BẢN VỀ AN SINH XÃ HỘI

Cho đến nay, do tính chất phức tạp và đa dạng của an sinh xã hội (ASXH) nên vẫn còn nhiều nhận thức khác nhau về vấn đề này.

MỘT SỐ GIẢI PHÁP KẾT HỢP HÀI HÒA LỢI ÍCH CÁ NHÂN VÀ LỢI ÍCH XÃ HỘI Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

Một là, nâng cao nhận thức của các chủ thể lợi ích trong việc giải quyết quan hệ lợi ích, nhất là giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội

Nâng cao nhận thức của các chủ thể lợi ích để các chủ thể lợi ích xác định rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong các quan hệ lợi ích, tránh xung đột lợi ích giữa các chủ thể. Cần nâng cao nhận thức của các chủ thể về tầm quan trọng của sự thống nhất lợi ích. Mỗi chủ thể cần được giáo dục để tự đặt lợi ích của bản thân trong mối quan hệ với các lợi ích khác. Trong mối quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội, chủ thể cá nhân cần nhận thức được rằng, lợi ích xã hội chỉ có thể đạt được khi mỗi cá nhân cố gắng thực hiện tốt các lợi ích chính đáng của mình thông qua việc tích cực học tập, lao động, rèn luyện, hài hòa giữa cống hiến và hưởng thụ; mặt khác chủ thể của lợi ích xã hội chủ yếu là Đảng, Nhà nước cũng cần nhận thức được rằng, muốn  thực hiện tốt các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, phải quan tâm đến lợi ích thiết thực của mọi cá nhân, của từng đối tượng, nhất là quan tâm đến những người có công với cách mạng, những đối tượng yếu thế trong xã hội, thực hiện tốt ASXH và PLXH.