MỘT SỐ ĐỀ XUẤT HƯỚNG THAM GIA CHƯƠNG TRÌNH PHỤ NỮ, HÒA BÌNH VÀ AN NINH ĐỐI VỚI VIỆT NAM

Năm 2009, tại Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, Việt Nam đã chủ trì cuộc Thảo luận mở về chương trình phụ nữ, hòa bình và an ninh; giới thiệu và vận động thông qua Nghị quyết số 1889 (tháng 10-2009) - nghị quyết đầu tiên của Hội đồng Bảo an tập trung vào đáp ứng nhu cầu của phụ nữ và trẻ em gái trong giai đoạn hậu xung đột. Đây cũng là lần đầu tiên Việt Nam soạn thảo, chủ trì thương lượng, thúc đẩy Hội đồng Bảo an đồng thuận thông qua Nghị quyết số 1889 về phụ nữ, hòa bình và an ninh.

SỰ THAM GIA TRIỂN KHAI CHƯƠNG TRÌNH PHỤ NỮ, HÒA BÌNH VÀ AN NINH CỦA CÁC QUỐC GIA

Tại Liên hợp quốc nói chung và Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc nói riêng, các nước phát triển chủ yếu tập trung vào một số nội dung, như chống bạo lực tình dục trong chiến tranh, xung đột; trừng phạt các lực lượng vũ trang tại một số nước châu Phi (Xu-đăng, Công-gô, Ma-li...) vì những cáo buộc bạo lực tình dục đối với phụ nữ tại các khu vực có xung đột, chiến tranh, đề cao vai trò của Tòa án Hình sự quốc tế (ICC) trong điều tra, xét xử, thẩm quyền của Hội đồng Bảo an đưa vấn đề nêu trên ra ICC... Nhiều nước phương Tây, như Mỹ, Đan Mạch, Na Uy, Anh, Áo, Thụy Sỹ, Ca-na-đa... đã thông qua chương trình hành động quốc gia về phụ nữ, hòa bình và an ninh.

KẾT QUẢ VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA KHI THỰC HIỆN CHƯƠNG TRÌNH PHỤ NỮ, HÒA BÌNH VÀ AN NINH

Ở cấp độ toàn cầu

Một là, số lượng lãnh đạo nữ tại các cơ quan về phụ nữ, hòa bình và an ninh Liên hợp quốc ngày càng tăng kể từ khi triển khai chương trình phụ nữ, hòa bình và an ninh. Tính đến tháng 12-2018, phụ nữ chiếm 35% vị trí cấp trưởng và 48% vị trí cấp phó tại các Phái bộ gìn giữ hòa bình và Phái bộ chính trị đặc biệt của Liên hợp quốc (năm 2017 là 26% và 35%)(10). Lần đầu tiên bổ nhiệm nữ Tổng chỉ huy các Phái bộ hòa bình Liên hợp quốc và Đại diện đặc biệt của Tổng Thư ký Liên hợp quốc về bạo lực tình dục trong xung đột vũ trang. Thành lập Nhóm chuyên gia không chính thức (IEG) về phụ nữ, hòa bình và an ninh và Nhóm chuyên gia về pháp luật và bạo lực tình dục trong xung đột vũ trang.

TÌNH HÌNH THỰC HIỆN CHƯƠNG TRÌNH PHỤ NỮ, HÒA BÌNH VÀ AN NINH

Từ năm 2000 đến nay, tại Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, chương trình phụ nữ, hòa bình và an ninh được trao đổi, thảo luận xoay quanh các vấn đề: 1- Tăng cường vai trò và sự tham gia của phụ nữ trong tiến trình phòng ngừa, giải quyết xung đột, xây dựng và gìn giữ hòa bình. 2- Từ năm 2008, Hội đồng Bảo an đã thông qua các Nghị quyết số 1820, 1888, 1960, 2106, 2467, nhìn nhận các hình thức bạo lực tình dục đối với phụ nữ được coi là tội ác chiến tranh, tội ác chống lại loài người; các quốc gia có vai trò và trách nhiệm giải quyết nguồn gốc bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em gái; nhấn mạnh vai trò của Hội đồng Bảo an trong tăng cường giám sát việc thực thi của các bên tham gia xung đột. 3- Thiết lập và tăng cường sử dụng các biện pháp đánh giá, theo dõi việc thực hiện các nội dung của chương trình phụ nữ, hòa bình và an ninh. 4- Đào tạo, tăng cường năng lực cho lực lượng phòng ngừa và giải quyết tình trạng bạo lực tình dục trong xung đột vũ trang; kêu gọi hình thành các nhóm chuyên gia tại nơi xảy ra bạo lực tình dục; tăng cường ngân sách dành cho đào tạo, phân tích và các chương trình giới. 5- Vai trò của phụ nữ trong các hoạt động gìn giữ hòa bình và phòng ngừa bạo lực tình dục trong xung đột vũ trang. 6- Vai trò của các tổ chức khu vực, tiểu khu vực trong củng cố chính sách, tăng cường vai trò, sự tham gia của phụ nữ và trẻ em gái trong tiến trình hướng tới bảo đảm lợi ích của phụ nữ và trẻ em gái bị ảnh hưởng bởi bạo lực tình dục trong xung đột vũ trang. 7- Vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội (CSO) trong thúc đẩy sự tham dự của phụ nữ giải quyết xung đột, giải quyết bạo lực tình dục, xây dựng hòa bình...

VẤN ĐỀ PHỤ NỮ, HÒA BÌNH VÀ AN NINH TẠI HỘI ĐỒNG BẢO AN LUÊN HỢP QUỐC

Có thể nói, vai trò và sự tham gia của phụ nữ trong công tác gìn giữ hòa bình được Liên hợp quốc nhìn nhận kể từ khi tổ chức này ra đời thông qua sự thành lập Ủy ban địa vị phụ nữ vào năm 1946. Nỗ lực bảo đảm bình đẳng giới cũng ngày càng được củng cố với việc Liên hợp quốc thông qua Công ước về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử đối với phụ nữ (năm 1979), Tuyên bố về việc tham gia của phụ nữ trong thúc đẩy hòa bình và hợp tác quốc tế (năm 1982) và tổ chức các Hội nghị quốc tế về phụ nữ tại Thủ đô Bắc Kinh (Trung Quốc, năm 1995). Đặc biệt, năm 2000, Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đã thông qua Nghị quyết số 1325 về chương trình phụ nữ, hòa bình và an ninh, theo đó vấn đề phụ nữ, hòa bình và an ninh trở thành một trong những chương trình thảo luận chính tại Hội đồng Bảo an, sau đó được thúc đẩy tại nhiều cơ chế khác của Liên hợp quốc. Đây được coi là văn kiện quan trọng mang tính lịch sử, đánh dấu lần đầu tiên Hội đồng Bảo an ghi nhận ảnh hưởng của xung đột vũ trang đối với phụ nữ và trẻ em gái; thừa nhận những giá trị và đóng góp của phụ nữ đối với gìn giữ hòa bình, giải quyết xung đột và kiến tạo hòa bình. Nghị quyết nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tham gia đầy đủ và bình đẳng của phụ nữ là những chủ thể năng động trong vấn đề hòa bình và an ninh.

VỊ THẾ, UY TÍN CỦA VIỆT NAM NGÀY CÀNG TĂNG LÊN

Vị thế, uy tín của Việt Nam ngày càng tăng lên là một thực tế khách quan, chứ không phải cứ nói là được. Thực lực tổng hợp của quốc gia; sự đoàn kết và nỗ lực quyết tâm của toàn thể dân tộc; tính đúng đắn, quang minh, chính đại thể hiện mục tiêu hòa bình, hợp tác và phát triển của đường lối, chính sách đối ngoại là những yếu tố quyết định tạo nên vị thế, uy tín cho đất nước. Vị thế, uy tín đó phản ánh một Việt Nam thực sự có “giá trị” và có thể gọi là “giá trị chiến lược” trong quan hệ quốc tế.

“Giá trị chiến lược” của Việt Nam được cấu thành bởi nhiều yếu tố khách quan và chủ quan, bên trong và bên ngoài. Bên trong, phải có sức mạnh nội lực, như: quốc phòng, an ninh đủ mạnh; khối đại đoàn kết toàn dân tộc và chính trị - xã hội ổn định; sự trong sạch, vững mạnh của Đảng và Nhà nước; những yếu tố lịch sử, truyền thống, hiện tại và tương lai phát triển; chính sách đối ngoại đúng đắn, độc lập, tự chủ. Thậm chí, cả những yếu tố mang “thương hiệu” Việt Nam, như đã từng là ngọn cờ đầu trong phong trào giải phóng dân tộc, là đất nước kiên định và vững vàng đi  theo con đường xã hội chủ nghĩa, không ngừng phát triển và đạt được nhiều thành tựu to lớn trong một thế giới đầy biến động. Ngược lại, “Giá trị chiến lược” là “điểm tựa” vững chắc cho việc thực hiện đường lối, chính sách đối ngoại, không ngừng được phát huy, phát triển.

Việc được bầu vào Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc với sự tín nhiệm cao như vậy là bước khởi đầu rất thuận lợi giúp cho Việt Nam vượt qua những thử thách sắp tới để hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ của mình. Chúng ta đã từng làm tốt nhiệm vụ khi lần đầu tiên được bầu vào vị trí này trong nhiệm kỳ 2008-2009. Vì thế, nhiệm kỳ tới nhất định chúng ta sẽ làm tốt, chứ không phải ngồi vào ghế để “tuyên truyền cho vị thế và hình ảnh nhà cầm quyền là chính, đâu có sáng kiến đóng góp gì đáng kể cho cộng đồng quốc tế” như những luận điệu cố tình xuyên tạc của các thế lực thù địch!

Chúng ta cũng hiểu rõ niềm vinh dự, tự hào, nghĩa vụ, trách nhiệm cũng như những cơ hội và thách thức của Việt Nam khi là Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng khẳng định: “Việt Nam đã và sẽ tiếp tục thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại, chủ động và tích cực hội nhập quốc tế; là bạn, là đối tác tin cậy và thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế; thúc đẩy tuân thủ Hiến chương Liên hợp quốc và luật pháp quốc tế, góp phần tích cực vào những nỗ lực chung của cộng đồng quốc tế vì hòa bình, hợp tác và phát triển”1. Những ai còn hồ đồ chống phá, xuyên tạc vị thế, uy tín của Việt Nam cần hiểu rõ, hiểu đúng quan điểm, đường lối đối ngoại của Đảng ta cùng thực thế Việt Nam trên trường quốc tế để tránh có cách nhìn thiển cận, “đổi trắng thay đen”, “thọc gậy bánh xe” trên con đường phát triển, hội nhập của Việt Nam.                                             

VIỆT NAM TRỞ THÀNH ỦY VIÊN KHÔNG THƯỜNG TRỰC HỘI ĐỒNG BẢO AN LIÊN HỢP QUỐC ĐÃ BÁC BỎ MỌI SỰ XUYÊN TẠC

Việt Nam được bầu làm Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2020-2021 là vinh dự, trách nhiệm và niềm tự hào chính đáng của chúng ta. Đó là sự khẳng định tính đúng đắn của đường lối, chính sách đối ngoại của Việt Nam; là sự ghi nhận và đánh giá cao của cộng đồng quốc tế đối với vai trò và đóng góp xứng đáng của Việt Nam vào công việc quốc tế và khu vực. Đồng thời, cho thấy vị thế của Việt Nam đã chuyển từ “tham gia tích cực” sang “chủ động” đóng góp xây dựng, định hình “luật chơi” chung.

Cũng cần nói thêm cho những ai còn cố tình xuyên tạc, chống đối thấy rõ rằng, báo giới và dư luận trên thế giới đã đánh giá cao uy tín, vị thế đang lên của Việt Nam: “Một nơi tuyệt vời”, “một đất nước tươi đẹp, an toàn, thân thiện, mến khách”, “một đất nước năng động, phát triển”, “là đối tác tin cậy vì một nền hòa bình bền vững”, v.v. Đó chính là những cụm từ được Tổng thống Mỹ và các chính khách, nhà nghiên cứu, học giả, các trung tâm báo chí, phát thanh, truyền hình,… ở nhiều nước trên thế giới nhắc đến khi nói về Việt Nam.

Ngay sau khi có kết quả bỏ phiếu chọn Ủy viên không thường trực cho Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, cả khán phòng Đại hội đồng Liên hợp quốc đã vỗ tay nồng nhiệt chúc mừng Việt Nam; phái đoàn các nước đã đến chúc mừng đoàn Việt Nam lần thứ hai đắc cử vị trí này sau 10 năm. Những lời chúc mừng bày tỏ kỳ vọng vào những đóng góp tích cực của Việt Nam cho cộng đồng quốc tế trong nhiệm kỳ tới. Đại diện thường trú của Chương trình phát triển Liên hợp quốc tại Việt Nam - bà Caitlin Wiesen nhấn mạnh: “Việt Nam sẽ là cầu nối giữa Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc và ASEAN”. Tờ Washington Times của Mỹ có bài viết nhận định: “Tầm quan trọng của Việt Nam đối với an ninh quốc tế đã tăng lên đáng kể sau Hội nghị cấp cao Diễn đàn kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) diễn ra tại Đà Nẵng. Và Hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Triều Tiên mà Việt Nam là nước chủ nhà đã củng cố uy tín của nước này với tư cách nước hòa giải. Là Ủy viên không thường trực của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, Việt Nam sẵn sàng sử dụng các kỹ năng ngoại giao mềm và cam kết hội nhập quốc tế”. Tiến sĩ Alexey Muraviev, Phó giáo sư Viện Nghiên cứu chiến lược an ninh quốc gia Đại học Curtin (Úc), một nhà nghiên cứu về khu vực, cho rằng: “Việc được bầu làm Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc sẽ tiếp tục nâng cao tiếng nói, sức nặng của Việt Nam xét về địa chính trị, như một nhân tố quan trọng và có tầm ảnh hưởng tại khu vực đang phát triển như Đông Nam Á cũng như xa hơn”...

Thực tế đó đã bác bỏ, làm phá sản mọi sự chống phá, xuyên tạc của các thế lực thù địch, cũng như sự a dua của các phần tử cơ hội. Những ai cố tình bóp méo, xuyên tạc đường lối, chính sách đối ngoại độc lập, tự chủ, đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ quốc tế của Đảng và Nhà nước ta, hạ thấp vị thế, uy tín của Việt Nam, sẽ trở thành trò hề lố bịch, nhất định bị thất bại.

NÂNG CAO VỊ THẾ VIỆT NAM TRÊN TRƯỜNG QUỐC TẾ

Những năm gần đây, Việt Nam đăng cai tổ chức nhiều sự kiện quốc tế có sự hiện diện của các cường quốc hàng đầu thế giới, như: Tuần lễ Cấp cao APEC 2017, Diễn đàn Kinh tế thế giới về ASEAN (WEF ASEAN) 2018, Hội nghị Thượng đỉnh Mỹ - Triều lần hai 2019, v.v. Qua đó, khẳng định tính đúng đắn của đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế và nâng cao vị thế, uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế.

Mới đây, ngày 07-6-2019, Việt Nam đã trúng cử Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2020-2021 với số phiếu gần như tuyệt đối (192/193 phiếu). Điều đó, một lần nữa cho thấy vị thế, uy tín của Việt Nam ngày càng tăng, sự ủng hộ của bạn bè quốc tế đối với Việt Nam ngày càng nhiều, sự tín nhiệm trong các sự kiện lớn của quốc tế ngày càng cao.

Những sự kiện trên đã chứng thực một cách sinh động đất nước Việt Nam đang vững bước phát triển đi lên với một tư thế mới, tư thế của những người làm chủ và biết làm chủ vận mệnh của mình; với một vị thế mới, vị thế của một đất nước độc lập, tự chủ, hòa bình, ổn định đang trên đà phát triển và chủ động, tích cực, có trách nhiệm trong các “sân chơi” khu vực và toàn cầu. Đó là thực tế, là sự thật mà mọi người dân Việt Nam đều phấn khởi, tự hào, được bạn bè quốc tế tin tưởng, nể trọng.