“...CHỈ CÓ HAI HẠNG NGƯỜI KHÔNG MẮC KHUYẾT ĐIỂM”

Trong bài nói tại Hội nghị nghiên cứu lịch sử Đảng của Ban Tuyên giáo Trung ương, ngày 28-11-1959, được Báo Nhân Dân số 2093, đăng ngày 9-12-1959, Chủ tịch Hồ Chí Minh huấn thị: “…Chỉ có hai hạng người không mắc khuyết điểm: Là đứa bé còn ở trong bụng mẹ và người đã chết bỏ vào quan tài. Có hoạt động thì khó tránh khỏi khuyết điểm. Nhưng khi có khuyết điểm thì phải thật thà tự phê bình, hoan nghênh người khác phê bình và kiên quyết sửa chữa”.

Với thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, cách mạng Việt Nam bước vào thời kỳ mới với đặc điểm: Đất nước tạm thời chia cắt làm hai miền, miền Bắc đã có hòa bình, dưới sự lãnh đạo của Đảng đang bắt đầu xây dựng một xã hội mới, miền Nam vẫn còn dưới ách đô hộ, áp bức của chủ nghĩa đế quốc. Đây cũng là thời điểm Đảng và Chính phủ, các cấp và các ngành từ Trung ương đến địa phương tiến hành công tác sửa sai trong cải cách ruộng đất ở miền Bắc một cách kiên quyết và toàn diện, trên tinh thần đề cao, thật thà tự phê bình và phê bình (TPB&PB) để nghiêm túc khắc phục, sửa chữa khuyết điểm.

Trong sinh hoạt và hoạt động thực tiễn, mỗi con người và mỗi tổ chức đều có những ưu điểm và khuyết điểm, có mặt thuận lợi và khó khăn, có nhân tố tích cực và tiêu cực, có cái tiến bộ và cái lạc hậu. Quá trình phát triển của mỗi con người, mỗi tổ chức như thế nào và theo chiều hướng nào phụ thuộc chính vào cách thức giải quyết mâu thuẫn giữa các mặt tốt - xấu, thuận lợi - khó khăn, tích cực - tiêu cực. Mỗi đảng viên và tổ chức đảng cũng như vậy; muốn tiến bộ và phát triển thì phải phát huy ưu điểm, sửa chữa khuyết điểm. Muốn sửa chữa khuyết điểm, phát huy ưu điểm, phải đề cao và thật thà TPB&PB.

Quán triệt và thực hiện tư tưởng Hồ Chí Minh về TPB&PB, trong suốt quá trình xây dựng và hoạt động, Đảng ta luôn coi trọng TPB&PB; coi đó là quy luật phát triển của Đảng, là thước đo trình độ sinh hoạt dân chủ trong Đảng và là ý thức trách nhiệm của Đảng với nhân dân. TPB&PB là biện pháp quan trọng để giải quyết mâu thuẫn trong nội bộ Đảng, để giữ vững và tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng. Trong điều kiện Đảng cầm quyền, vấn đề TPB&PB càng trở nên cần thiết hơn.

QĐND

NHỮNG “KHÚC CUA” LỊCH SỬ VÀ ĐẢNG KHÔNG GIẤU KHUYẾT ĐIỂM

Thực tiễn phong phú, sinh động của cách mạng Việt Nam trong 92 năm qua đã chứng minh sự lãnh đạo đúng đắn, sáng suốt của Đảng là nhân tố hàng đầu quyết định mọi thắng lợi, lập nên nhiều kỳ tích trong các thời kỳ cách mạng.

Thế nhưng, trong quá trình lãnh đạo cách mạng, trước những “khúc cua” lịch sử ở từng giai đoạn, hoàn cảnh cụ thể, Đảng ta cũng từng mắc phải những sai lầm, khuyết điểm, thậm chí là nghiêm trọng. Trong cuộc cải cách ruộng đất và chỉnh đốn Đảng ở miền Bắc (1953-1956), khi nhận ra những sai lầm, Trung ương Đảng đã họp tự kiểm điểm suốt một tháng (từ ngày 25-8 đến 24-9-1956). Trung ương Đảng thẳng thắn thừa nhận: “Đó là những sai lầm nghiêm trọng, phổ biến, kéo dài về nhiều mặt, những sai lầm về những vấn đề nguyên tắc, trái với chính sách của Đảng, trái với nguyên tắc và điều lệ của một đảng theo Chủ nghĩa Mác-Lênin, trái với chế độ pháp luật của nhà nước dân chủ nhân dân”(*). Các đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị phụ trách công tác này đều tự phê bình một cách sâu sắc và tự nhận hình thức kỷ luật rất nghiêm khắc. Tổng Bí thư Trường Chinh xin từ chức. Các đồng chí Lê Văn Lương, Hoàng Quốc Việt xin rút khỏi Bộ Chính trị. Sau khi hội nghị kết thúc, Đảng tổ chức cuộc mít tinh lớn tại Nhà hát Lớn Hà Nội, công khai thừa nhận sai lầm trước nhân dân.

Sau hơn 10 năm đất nước thống nhất, cả nước đi lên xây dựng CNXH nhưng rơi vào khủng hoảng kinh tế-xã hội, Đảng ta một lần nữa tiến hành đợt tự phê bình và phê bình nghiêm túc và sâu sắc. Với tinh thần nhìn thẳng vào sự thật, nói rõ sự thật, Đại hội VI của Đảng (năm 1986) dũng cảm nhận thấy “những sai lầm nghiêm trọng và kéo dài về chủ trương, chính sách lớn, sai lầm về chỉ đạo chiến lược và tổ chức thực hiện”. Đảng tự thấy mình mắc “bệnh chủ quan, duy ý chí, lối suy nghĩ và hành động giản đơn, nóng vội chạy theo nguyện vọng chủ quan, là khuynh hướng buông lỏng trong quản lý kinh tế-xã hội, không chấp hành nghiêm chỉnh đường lối và nguyên tắc của Đảng”.  Những năm đầu của thời kỳ đổi mới, một số cán bộ, đảng viên muốn rập khuôn kinh nghiệm cải tổ, cải cách của nước ngoài, nhất là trong đổi mới chính trị, đổi mới kinh tế và hoạt động báo chí, văn hóa, văn nghệ. Đã chớm nở khuynh hướng đòi “dân chủ, công khai" một cách cực đoan; khuynh hướng phủ nhận quá khứ, bôi đen hiện thực; khuynh hướng muốn chuyển nhanh nhất loạt sang cơ chế thị trường tự do, muốn tư nhân hóa hoàn toàn, "thương mại hóa" báo chí, xuất bản... Những khuynh hướng này đã được ngăn chặn, uốn nắn kịp thời. Các nghị quyết, chỉ thị của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư đã định hướng tư tưởng trong toàn Đảng và xã hội. Thực sự có cuộc đấu tranh tư tưởng sâu rộng để đổi mới và giữ vững định hướng XHCN.

Thực tế Đảng ta cũng đã phạm những khuyết điểm, sai lầm. Điều quan trọng là Đảng ta không che giấu khuyết điểm, sai lầm, mà công khai thừa nhận, thành tâm lắng nghe ý kiến nhân dân. Và một khi phát hiện và nhận ra sai lầm thì quyết tâm sửa chữa để phấn đấu đi lên, từ đó Đảng ngày càng trưởng thành, lớn mạnh.

Có thể khẳng định, có được đường lối chính trị đúng trong hoàn cảnh phát triển bình thường đã là việc khó; ở những bước ngoặt của lịch sử, trong bối cảnh đất nước và quốc tế có những diễn biến nhanh chóng, phức tạp, thì việc Đảng ta xác định được một đường lối chính trị đúng và bảo đảm cho đường lối đó thành hiện thực càng khó khăn hơn. Nó là kết quả của trí tuệ, tài năng, phẩm chất, khí phách. Nó trải qua một quá trình suy tư gian khổ, tìm tòi, đổi mới tư duy lý luận, tổng kết thực tiễn, có khi phải làm đi làm lại nhiều lần, thậm chí có lúc đã không tránh khỏi sai lầm và tạm thời thất bại.

THÁI ĐỘ TRƯỚC NHỮNG SAI LẦM, KHUYẾT ĐIỂM

Để có quan điểm, thái độ đúng đắn trước những sai lầm, khuyết điểm và đứng vững trước những luận điệu chống phá của các thế lực thù địch, việc nghiên cứu, nhận thức lại quan điểm của V.I.Lênin về vấn đề này thật sự có ý nghĩa.

Trong dịp Đảng ta tiến hành Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, các thế lực thù địch trong và ngoài nước ra sức chống phá hòng làm thất bại hoặc lu mờ sự kiện trọng đại này. Chiêu bài của chúng là cố tình làm ngơ trước những thành tựu vĩ đại mà Đảng ta đã mang lại cho nhân dân ta, đất nước ta trong 35 năm đổi mới vừa qua. Chúng ra sức rêu rao, thổi phồng những sai lầm, khuyết điểm của những tổ chức, cá nhân cán bộ,đảng viên và quy kết thành những sai lầm, khuyết điểm của Đảng nhằm hạ bệ, gieo rắc sự hoang mang, hoài nghi của những người nhẹ dạ, cả tin, từ đó làm giảm niềm tin của nhân dân vào Đảng. Mặt khác, chúng đưa ra những dẫn chứng “hùng hồn” về nền chính trị dân chủ, tự do, văn minh của một số nước phát triển trên thế giới để kêu gọi Đảng ta phải cải tổ, cải cách, học tập, làm theo.

Để có quan điểm, thái độ đúng với những sai lầm, khuyết điểm và đứng vững trước các luận điệu chống phá của các thế lực thù địch, việc nghiên cứu, nhận thức lại quan điểm của V.I.Lênin trong tác phẩm “Thư gửi công nhân Mỹ” (ngày 20/8/1918) thật sự có ý nghĩa, cho dù tác phẩm này ra đời cách đây đã hơn 100 năm.

Trong thư gửi công nhân Mỹ - một nước tư bản chủ nghĩa hoàn toàn đối lập với chế độ xã hội chủ nghĩa mà nước Nga đang xây dựng, V.I.Lênin vẫn không ngần ngại thừa nhận: “Do trình độ phát triển cao của các lực lượng sản xuất của lao động liên hợp của con người, do việc sử dụng máy móc và tất cả những cái kỳ diệu của kỹ thuật mới nhất, nước Mỹ đã đứng hàng đầu trong các nước tự do và văn minh”. Đồng thời, V.I.Lênin cũng thẳng thắn nói với giai cấp công nhân Mỹ rằng, cách mạng nước Nga đang gặp rất nhiều sai lầm trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội. Đó là những sai lầm trong khi đập tan sự phản kháng của lực lượng ủng hộ chế độ cũ, xây dựng chế độ xã hội mới; giai cấp nông dân có sai lầm, giai cấp công nhân có sai lầm và các Xô viết cũng mắc không ít sai lầm.

Đáng chú ý là thái độ đanh thép của V.I.Lênin trước những sai lầm đó: “Mặc dù báo chí vụ lợi của giai cấp tư sản cứ việc rêu rao khắp nơi mỗi khi cách mạng của chúng tôi phạm sai lầm. Những sai lầm của chúng tôi không làm cho chúng tôi sợ”.

Lý giải cho thái độ của mình, Lênin cho rằng: “Con đường của lịch sử không thẳng tắp như đại lộ Nép-xki... Kẻ nào chỉ “tán thành” cách mạng của giai cấp vô sản “với điều kiện” là: cách mạng phải diễn ra dễ dàng và không vấp váp, vô sản ở các nước phải có hành động thống nhất ngay tức khắc, cách mạng phải được bảo đảm trước là không thể thất bại được, cách mạng phải đi theo một con đường rộng lớn, thênh thang và thẳng tắp, người làm cách mạng, trên bước tiến tới thắng lợi, không phải tạm thời chịu những hy sinh hết sức lớn, không phải “cố thủ trong một pháo đài bị bao vây” hoặc không phải đi len lỏi trên những con đường núi nhỏ hẹp, ngoắt ngoéo, khó đi và đầy nguy hiểm, thì kẻ đó không phải là người cách mạng, kẻ đó chưa thoát khỏi tật thông thái rởm của giới trí thức tư sản, kẻ đó sẽ luôn luôn và thực sự rơi vào phe tư sản phản cách mạng, cũng như bọn xã hội chủ nghĩa - cách mạng cánh hữu, bọn men-sê-vích”. Người cho rằng, không phải hễ cách mạng bắt đầu, là con người trở thành thánh ngay. Các giai cấp lao động bị áp bức, bị mê muội, bị giam hãm trong cảnh bần cùng, dốt nát, dã man trong hàng thế kỷ, không thể nào hoàn thành cách mạng mà lại không phạm sai lầm… Nhưng cứ một trăm sai lầm mà nước Nga phạm phải bị giai cấp tư sản và tay sai của chúng đem đi rêu rao khắp nơi, thì có 10.000 hành vi vĩ đại và anh dũng xuất hiện ở khắp nơi trên đất nước Nga. Theo V.I.Lênin, những hành vi đó lại càng vĩ đại, càng anh dũng, vì chúng rất bình thường, ít ai biết đến, xuất hiện ngay trong sinh hoạt hàng ngày của người dân lao động, những người mà theo V.I.Lênin, không hề có thói quen và không có khả năng đem mỗi thắng lợi của mình ra rêu rao ở khắp mọi nơi.

V.I.Lênin còn đưa ra giả định rằng, nếu như cách mạng có 100 hành vi đúng và có 10.000 hành vi sai lầm chăng nữa thì cách mạng cũng không vì thế mà kém phần vĩ đại. Bởi vì, đây lần đầu tiên quảng đại quần chúng lao động đang tự mình xây dựng đời sống mới của mình, đang dựa vào kinh nghiệm bản thân để giải quyết các vấn đề gay go nhất của tổ chức xã hội chủ nghĩa.

V.I.Lênin cho rằng mỗi sai lầm của người lao động trong quá trình cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới cũng bằng hàng ngàn, hàng triệu thành tựu của thiểu số bóc lột, thành tựu trong nghệ thuật lừa bịp và bóc lột những người lao động. Vì chỉ có thông qua những sai lầm đó, công nhân và nông dân mới học tập được cách xây dựng một đời sống mới, mới vạch ra được con đường vượt qua hàng nghìn trở ngại để tiến tới chủ nghĩa xã hội thắng lợi.

Sự nghiệp đổi mới của Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng chưa có tiền lệ nên ngoài những thành tựu to lớn đã giành được thì việc còn hạn chế, khuyết điểm là điều không thể tránh khỏi. Trong quá trình lãnh đạo cách mạng trước đây và hiện nay, Đảng ta không giấu giếm sai lầm, khuyết điểm của mình, vì thế Đảng mới tồn tại, phát triển và được nhân dân tin tưởng. Nói như V.I.Lênin, cho dù Đảng có thể mắc sai lầm, khuyết điểm, chúng ta vẫn tin vào Đảng vì mục tiêu, lý tưởng của Đảng là cao đẹp; vì những thành quả Đảng mang lại cho đất nước ta, dân tộc ta đã được lịch sử ghi nhận; vì con đường cách mạng là khó khăn, gian khổ, hy sinh. Chỉ khi nào Đảng không nhận thức được sai lầm, khuyết điểm, che dấu khuyết điểm, không kiên quyết khắc phục sai lầm, khuyết điểm thì khi đó Đảng tự đánh mất vai trò lãnh đạo của mình như Đảng Cộng sản Liên xô đã từng phạm phải.

Một trăm năm với bao vật đổi, sao rời, nhưng chân lý thì vẫn luôn được người đời thừa nhận, quan điểm của V.I.Lênin trong “Thư gửi công nhân Mỹ” vẫn như ngọn đèn pha soi sáng cho chúng ta trên con đường đi theo Đảng, tin theo Đảng làm cách mạng.

QUYỀN UY VÀ “DÂN CHỦ GIẢ HIỆU”

Trong công tác lãnh đạo, quản lý, uy tín có vai trò rất lớn đối với hoạt động thực tiễn của người lãnh đạo. Người lãnh đạo có uy tín càng cao thì ảnh hưởng của người đó với tổ chức càng lớn, tính chất ám thị và thuyết phục đối với những người dưới quyền càng tăng lên. Nếu người lãnh đạo không có uy tín thì mọi lời nói và mệnh lệnh sẽ không được cấp dưới thực hiện một cách có hiệu quả. Lúc sinh thời, lãnh tụ Lênin cho rằng: Điều quyết định thành công trong việc lãnh đạo quần chúng không phải bởi sức mạnh của quyền hành mà là sức mạnh của uy tín, sức mạnh của nghị lực, của sự hiểu biết phong phú, của tài năng xuất sắc...

Nói một cách khái quát thì uy tín được hình thành từ 3 yếu tố chính: Phẩm chất, năng lực và phong cách của người lãnh đạo. Nó được thể hiện và đo lường ở “lòng dân”. Như Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: Người lãnh đạo chỉ có uy tín khi được dân tin, dân phục, dân yêu.

Trong thực tiễn hoạt động lãnh đạo, quản lý ở các cấp, các ngành hiện nay cho thấy, bên cạnh những cán bộ có uy tín đích thực còn có cán bộ cố tình tạo ra cho mình loại uy tín giả danh (giả hiệu). Loại uy tín này được xây dựng không dựa trên những phẩm chất, năng lực và giá trị xã hội đích thực của người lãnh đạo, quản lý mà được chủ thể tạo nên bằng nhiều thủ đoạn. Theo Đại tá, PGS TS Đỗ Duy Môn, nguyên Chủ nhiệm Khoa Tâm lý học Quân sự, Học viện Chính trị thì uy tín giả biểu hiện rất phong phú với nhiều dạng khác nhau. Đó là:

Loại uy tín do hạ thấp yêu cầu hay là “mị dân”, “dân chủ giả hiệu”. Họ giả vờ tỏ ra quan tâm, gần gũi quần chúng, hạ thấp yêu cầu với cấp dưới để lôi kéo tình cảm, sự ủng hộ của cấp dưới theo mình.

Loại uy tín được tạo ra bởi “trấn áp” bằng quyền lực, độc đoán, gia trưởng, tạo khoảng cách đối với cấp dưới. Người lãnh đạo tìm cách phô trương sức mạnh quyền lực, đe dọa cấp dưới; tạo quyền uy, khoảng cách, che đậy bản chất thật.

Loại uy tín do phóng đại thành tích của mình, thổi phồng khuyết điểm người khác. Họ lẩn tránh khuyết điểm của bản thân, nhưng lại khoét sâu hoặc xuyên tạc khuyết điểm người khác; phóng đại thành tích để thông báo, tự ca ngợi mình; luôn đề cao cá nhân, coi mình là nhất...

Uy tín giả tìm mọi cách che mắt tập thể, che mắt cấp trên. Nhất là mỗi khi có sự kiện như: Chuẩn bị đại hội Đảng, làm quy trình nhân sự hay thay đổi đội ngũ cán bộ chủ chốt... Thời điểm này, những kẻ cơ hội tìm mọi cách ban phát những quyền lợi vật chất nhỏ bé, "thiết kế" các cuộc gặp gỡ "chén chú chén anh", cười cợt lừa phỉnh người nhẹ dạ để lôi kéo phe cánh, quần chúng, dùng phiếu bầu để hạ uy tín người khác; họ có thể thu mình, tránh va chạm, nịnh trên, vuốt ve dưới...

“PHẢI CÓ TÌNH ĐỒNG CHÍ THƯƠNG YÊU LẪN NHAU”

Vì người đời không phải thánh thần, không ai tránh khỏi sai lầm, khuyết điểm, cho nên chúng ta không sợ khuyết điểm, chỉ sợ có lỗi mà không sửa, có lỗi mà giấu giếm, lừa cấp trên, chèn ép cấp dưới dẫn đến tự phê bình và phê bình hình thức, chung chung, vì sợ “mất uy tín”, “mất thể diện”. Tự phê bình và phê bình đúng sẽ “chẳng những không làm giảm thể diện và uy tín của cán bộ, của Đảng. Trái lại, còn làm cho sự lãnh đạo mạnh mẽ hơn, thiết thực hơn, do đó mà uy tín và thể diện càng tăng thêm”… Do đó, để thực hiện lời căn dặn của Hồ Chí Minh về “thường xuyên và nghiêm chỉnh tự phê bình và phê bình” và phải được tiến hành trên tinh thần “có tình đồng chí thương yêu lẫn nhau”, trong mọi hoàn cảnh, ở mọi cấp, mỗi tổ chức Đảng phải thường xuyên nhìn thẳng vào sự thật, phải “có gan thừa nhận khuyết điểm của mình, vạch rõ những cái đó, vì đâu mà có khuyết điểm đó, xét rõ hoàn cảnh sinh ra khuyết điểm đó rồi tìm kiếm mọi cách để sửa chữa khuyết điểm đó” và “mỗi cán bộ, mỗi đảng viên hằng ngày phải tự kiểm điểm, tự phê bình, tự sửa chữa như mỗi ngày phải rửa mặt. Được như thế thì trong Đảng sẽ không có bệnh mà Đảng sẽ mạnh khỏe vô cùng”.

ĐẢNG KHÔNG SỢ CÓ SAI LẦM VÀ KHUYẾT ĐIỂM, CHỈ SỢ KHÔNG CHỊU CỐ GẮNG SỬA CHỮA SAI LẦM VÀ KHUYẾT ĐIỂM

Đây là một đặc tính cách mạng của Đảng ta, là yếu tố căn bản, khiến cho Nhân dân ta mãi mãi tin yêu, đùm bọc, che chở và giao phó sứ mệnh lịch sử lãnh đạo đất nước cho Đảng. Thực tiễn trong 90 năm qua, có những lúc Đảng ta có những sai lầm, khuyết điểm, thậm chí có những sai lầm, khuyết điểm nghiêm trọng do giáo điều, chủ quan, duy ý chí, vi phạm quy luật khách quan. Nhưng mỗi lần như vậy, Đảng đã nghiêm túc nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự thật, kịp thời “sửa đổi lối làm việc”, nêu cao tinh thần phê bình, tự phê bình, sửa chữa khuyết điểm, tự đổi mới, chính đốn để củng cố niền tin đối với Nhân dân, tiếp tục đưa sự nghiệp cách mạng phát triển đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong từng thời kỳ lịch sử.